• Thứ Ba, 16 tháng 1, 2018

    ĐẬU HUYỀN ĐỨC, QUỶ BẮT HỒN VÀ ĐẠO SĨ

              Thời Đường có một người tên là Đậu Huyền Đức 窦玄德 làm quan ở Vũ Xương 武昌. Năm 47 tuổi ông được điều đến Dương Châu 扬州.
              Đậu Huyền Đức đưa theo người trong gia đình, ngồi thuyền từ Vũ Xương xuất phát. Trên đường lúc đi qua Cửu Giang, có một lão ăn mày lên thuyền, áo quần dơ bẩn lôi thôi. Đậu Huyền Đức nhiệt tình mời lão ăn mày cùng uống rượu, hai người bàn luận đến tối, Đậu Huyền Đức còn bảo ông ta dùng cơm cùng với gia đình.
              Khi thuyền đến Kim Lăng 金陵, lão ăn mày đột nhiên cáo từ ra đi.
              Đậu Huyền Đức hỏi:
              - Lão huynh, lúc đầu lão huynh nói là cùng đi đến Dương Châu, giờ chưa tới nơi sao lại xuống trước, có phải là tôi đắc tội gì với lão huynh?
              Lão ăn mày hổ thẹn nói rằng:
              - Hiền đệ nói như thế tôi càng thẹn. Kì thực tôi là sứ giả đoạt mệnh ở cõi âm, phụng mệnh đến bến đò Dương Châu đoạt lấy tính mạng của hiền đệ.
              Đậu Huyền Đức nghe qua thất kinh, vô cùng sợ hãi.
              Lão ăn mày nói tiếp:
              - Do vì hiền đệ chưa đến bến đò Dương Châu , cho nên hiện tôi không thể kết liễu tính mạng của đệ, nhưng chỉ cần đệ vừa đến Dương Châu là tôi đương nhiên sẽ ra tay, đó là mệnh lệnh của Diêm Vương, không thể làm trái được. Trên đường đi gặp đệ không chê tôi, cùng tôi uống rượu bàn chuyện, lấy lễ huynh trưởng tiếp đãi tôi, nếu như tôi sát hại, há chẳng phải là kẻ vong ân phụ nghĩa sao!
              Đậu Huyền Đức hơi yên tâm, liền hỏi:
              - Có cách gì có thể tiêu tai không?
              Lão ăn mày nói rằng:
              - Tại Kim Lăng có núi Tử Kim 紫金, trên núi có vị đạo sĩ nổi tiếng pháp hiệu là Hoài Nhu 怀柔, pháp lực rất cao siêu, đệ đến thỉnh cầu ông ấy, có thể lần này tránh được tai hoạ.
              Đậu Huyền Đức liền lên bờ đến núi Tử Kim tìm đạo sĩ Hoài Nhu, đồng thời đem sự việc mình gặp sứ giả bắt hồn ở cõi âm nói cho vị đạo sĩ biết
              Đạo sĩ Hoài Nhu sau khi nghe qua, bảo rằng:
              - Trên thế gian loại người lấy oán để báo ơn cũng nhiều như cá dưới sông. Vị sứ giả bắt hồn này lại có lòng báo ơn, để tác thành tấm lòng muốn báo ơn của sứ giả, ta sẽ giúp ông một lần.
              Đậu Huyền Đức liền bái tạ. Vị đạo sĩ lại nói:
              - Giờ ông đến thư phòng của ta viết một bản tấu, nói rõ những việc tốt mà ông đã làm trước giờ, ta sẽ lập đàn làm phép, tấu xin Diêm Vương đặc biệt khai ân.
              Đậu Huyền Đức vắt óc suy nghĩ những việc tốt mà mình đã làm, viết xong bản tấu dâng lên đạo sĩ. Đạo sĩ lập tức khai đàn làm phép
              Khi khai đàn làm phép, trên bầu trời trong đột nhiên mây đen kéo tới. Trong mây đen có vô số hồn quỷ lăn lộn, giương vuốt nhe nanh, giống như muốn ăn người. Đạo sĩ lầm rầm mấy câu trong miệng, đem bản tấu đốt lên, khói tản bay lên đám mây đen. Trong đám mây đen trước tiên truyền đến một trận cười  của đám tiểu quỷ, sau đó truyền đến những tiếng gầm giận dữ, còn có vô số cánh tay quỷ từ trong đám mây đen thò ra, xô đạo sĩ đang làm phép trên đài cao, may mà được đám người dưới đài đón lấy.
              Đạo sĩ đứng lên thổ ra một ngụm huyết, nói với Đậu Huyền  Đức rằng:
              - Lần này làm phép thất bại rồi! trong tấu chương của ông có nhiều chữ sai.
              Sau nó chỉ ra từng chỗ, như chữ “dĩ” viết thành “kỉ” , “vị” viết thành “mạt” ...
              Trên mặt Đậu Huyền Đức lộ vẻ xấu hổ, nói rằng:
              - Tôi có thể viết lại được không?
              Đạo sĩ bảo rằng:
              - Lần này ông thuật lại để tôi viết.
              Sau lần viết bản tấu đó, Đạo sĩ lại bắt đầu làm phép, lần này thành công. Đạo sĩ nói rằng:
              - Lần này tôi giúp ông xin thọ mang thêm 30 năm, nhưng Diêm Vương chỉ cho 5 năm, do bởi lần đầu tiên ông viết sai khiến Diêm Vương giận.
              Năm năm sau trong một lần cưỡi ngựa, do không để ý, Đậu Kiến Đức đã ngã xuống đất tử vong.

                                                            Huỳnh Chương Hưng
                                                            Quy Nhơn 16/01/2018

    Dịch thuật: Đậu Huyền Đức, quỷ bắt hồn và đạo sĩ

    Đăng lúc  19:33  |  Thư Mục  Nghiên Cứu - Dịch Thuật  |  Xem chi tiết »

    ĐẬU HUYỀN ĐỨC, QUỶ BẮT HỒN VÀ ĐẠO SĨ

              Thời Đường có một người tên là Đậu Huyền Đức 窦玄德 làm quan ở Vũ Xương 武昌. Năm 47 tuổi ông được điều đến Dương Châu 扬州.
              Đậu Huyền Đức đưa theo người trong gia đình, ngồi thuyền từ Vũ Xương xuất phát. Trên đường lúc đi qua Cửu Giang, có một lão ăn mày lên thuyền, áo quần dơ bẩn lôi thôi. Đậu Huyền Đức nhiệt tình mời lão ăn mày cùng uống rượu, hai người bàn luận đến tối, Đậu Huyền Đức còn bảo ông ta dùng cơm cùng với gia đình.
              Khi thuyền đến Kim Lăng 金陵, lão ăn mày đột nhiên cáo từ ra đi.
              Đậu Huyền Đức hỏi:
              - Lão huynh, lúc đầu lão huynh nói là cùng đi đến Dương Châu, giờ chưa tới nơi sao lại xuống trước, có phải là tôi đắc tội gì với lão huynh?
              Lão ăn mày hổ thẹn nói rằng:
              - Hiền đệ nói như thế tôi càng thẹn. Kì thực tôi là sứ giả đoạt mệnh ở cõi âm, phụng mệnh đến bến đò Dương Châu đoạt lấy tính mạng của hiền đệ.
              Đậu Huyền Đức nghe qua thất kinh, vô cùng sợ hãi.
              Lão ăn mày nói tiếp:
              - Do vì hiền đệ chưa đến bến đò Dương Châu , cho nên hiện tôi không thể kết liễu tính mạng của đệ, nhưng chỉ cần đệ vừa đến Dương Châu là tôi đương nhiên sẽ ra tay, đó là mệnh lệnh của Diêm Vương, không thể làm trái được. Trên đường đi gặp đệ không chê tôi, cùng tôi uống rượu bàn chuyện, lấy lễ huynh trưởng tiếp đãi tôi, nếu như tôi sát hại, há chẳng phải là kẻ vong ân phụ nghĩa sao!
              Đậu Huyền Đức hơi yên tâm, liền hỏi:
              - Có cách gì có thể tiêu tai không?
              Lão ăn mày nói rằng:
              - Tại Kim Lăng có núi Tử Kim 紫金, trên núi có vị đạo sĩ nổi tiếng pháp hiệu là Hoài Nhu 怀柔, pháp lực rất cao siêu, đệ đến thỉnh cầu ông ấy, có thể lần này tránh được tai hoạ.
              Đậu Huyền Đức liền lên bờ đến núi Tử Kim tìm đạo sĩ Hoài Nhu, đồng thời đem sự việc mình gặp sứ giả bắt hồn ở cõi âm nói cho vị đạo sĩ biết
              Đạo sĩ Hoài Nhu sau khi nghe qua, bảo rằng:
              - Trên thế gian loại người lấy oán để báo ơn cũng nhiều như cá dưới sông. Vị sứ giả bắt hồn này lại có lòng báo ơn, để tác thành tấm lòng muốn báo ơn của sứ giả, ta sẽ giúp ông một lần.
              Đậu Huyền Đức liền bái tạ. Vị đạo sĩ lại nói:
              - Giờ ông đến thư phòng của ta viết một bản tấu, nói rõ những việc tốt mà ông đã làm trước giờ, ta sẽ lập đàn làm phép, tấu xin Diêm Vương đặc biệt khai ân.
              Đậu Huyền Đức vắt óc suy nghĩ những việc tốt mà mình đã làm, viết xong bản tấu dâng lên đạo sĩ. Đạo sĩ lập tức khai đàn làm phép
              Khi khai đàn làm phép, trên bầu trời trong đột nhiên mây đen kéo tới. Trong mây đen có vô số hồn quỷ lăn lộn, giương vuốt nhe nanh, giống như muốn ăn người. Đạo sĩ lầm rầm mấy câu trong miệng, đem bản tấu đốt lên, khói tản bay lên đám mây đen. Trong đám mây đen trước tiên truyền đến một trận cười  của đám tiểu quỷ, sau đó truyền đến những tiếng gầm giận dữ, còn có vô số cánh tay quỷ từ trong đám mây đen thò ra, xô đạo sĩ đang làm phép trên đài cao, may mà được đám người dưới đài đón lấy.
              Đạo sĩ đứng lên thổ ra một ngụm huyết, nói với Đậu Huyền  Đức rằng:
              - Lần này làm phép thất bại rồi! trong tấu chương của ông có nhiều chữ sai.
              Sau nó chỉ ra từng chỗ, như chữ “dĩ” viết thành “kỉ” , “vị” viết thành “mạt” ...
              Trên mặt Đậu Huyền Đức lộ vẻ xấu hổ, nói rằng:
              - Tôi có thể viết lại được không?
              Đạo sĩ bảo rằng:
              - Lần này ông thuật lại để tôi viết.
              Sau lần viết bản tấu đó, Đạo sĩ lại bắt đầu làm phép, lần này thành công. Đạo sĩ nói rằng:
              - Lần này tôi giúp ông xin thọ mang thêm 30 năm, nhưng Diêm Vương chỉ cho 5 năm, do bởi lần đầu tiên ông viết sai khiến Diêm Vương giận.
              Năm năm sau trong một lần cưỡi ngựa, do không để ý, Đậu Kiến Đức đã ngã xuống đất tử vong.

                                                            Huỳnh Chương Hưng
                                                            Quy Nhơn 16/01/2018

    Thứ Hai, 15 tháng 1, 2018

    Ỷ MÔN Ỷ LƯ
    倚门倚闾

             : cổng lớn của làng thời cổ. Ỷ môn ỷ lư chỉ cha mẹ hoặc bậc trưởng bối nhớ và mong ngóng con.
              Điển xuất từ Chiến quốc sách – Tề sách lục 战国策 - 齐策六:
              Thời Chiến Quốc, Vương Tôn Giả 王孙贾làm thị thần cho Tề Mẫn Vương 齐闵王. Tề Mẫn Vương bị phản tướng giết chết. Vương Tôn Giả không biết việc này, trong triều không thấy Tề Mẫn Vương liền về nhà. Bà mẹ nói với Vương Tôn Giả:
              - Con thường ngày lên triều, sớm đi tối về, mẹ tựa cửa trông ngóng con; con chiều tối đi mà không về, thì mẹ tựa cổng làng mà trông ngóng con. Hiện con đang theo hầu quân vương, nay không biết tung tích quân vương ở đâu, sao con lại quay về đây?

    Chú của người dịch
               王孙贾年十五, 事闵王. 王出走, 失王之处. 其母曰: 女朝出而晚来, 则吾倚门而望; 女暮出而不还, 则吾倚闾而望. 女今事王, 王出走, 女不知其处, 女尚何归?王孙贾乃入市中, : 淖齿乱齐国, 杀闵王, 欲与我诛者, 袒右!市人从者四百人, 与之诛淖齿, 剌而杀之.
                                                                                    (战国策 - 齐策六)

              Vương Tôn Giả niên thập ngũ, sự Mẫn Vương. Vương xuất tẩu, thất vương chi xứ. Kì mẫu viết: “Nhữ triêu xuất nhi vãn lai, tắc ngô ỷ môn nhi vọng; nhữ mộ xuất nhi bất hoàn, tắc ngô ỷ lư nhi vọng. Kim nhữ sự vương, vương xuất tẩu, nhữ bất tri kì xứ, nhữ thượng hà quy?” Vương Tôn Giả nãi nhập thị trung, viết: “Trác Xỉ loạn Tề quốc, sát Mẫn Vương, dục dữ ngã tru giả, đản hữu!” Thị nhân tùng giả tứ bách nhân, dữ chi tru Trác Xỉ, thích nhi sát chi.
                                                                    (Chiến quốc sách – Tề sách lục)

              Vương Tôn Giả 15 tuổi, theo hầu Mẫn Vương. Lúc bấy giờ, nước Yên đánh vào quốc đô, Mẫn Vương tháo chạy, không biết chạy đi đâu. Mẹ Vương Tôn Giả nói với Vương Tôn Giả rằng: “Con sáng sớm đi chiều về, thì mẹ tựa cửa trông ngóng con; đợi đến chiều tối mà con chưa về, thì mẹ ra tựa cổng làng trông ngóng con.  Nay con theo hầu đại vương, đại vương bỏ chạy mà con không biết đại vương chạy đi đâu, sao con còn về đây làm gì?”  Thế là Vương Tôn Giả bèn vào chợ, nói rằng: “Trác Xỉ làm loạn nước Tề, giết Mẫn Vương, ai muốn cùng ta giết hắn, hãy xắn tay áo bên phải!” Người trong chợ theo có đến 400 người, cùng Vương Tôn Giả giết chết Trác Xỉ.
              (Nguồn Quốc ngữ . Chiến quốc sách 国语 . 战国策, Lí Duy Kì 李维琦điểm hiệu, Nhạc Lộc thư xã, 2006.)

    Trác Xỉ 淖齿 (? – năm 283 trước công nguyên): còn được viết là 卓齿 (Trác xỉ), 踔齿 (Trác xỉ) 悼齿 (Điệu Xỉ), tướng nước Sở thời Chiến Quốc. Sở Khoảnh Tương Vương 楚顷襄王năm thứ 15 (năm 284 trước công nguyên), tướng nước Yên là Nhạc Nghị 乐毅đánh đô thành nước Tề là Lâm Tri 临淄, Tề Mẫn Vương tháo chạy. Sở Khoảnh Tương Vương sai Trác Xỉ dẫn quân cứu Tề, được Tề Mẫn Vương nhậm dụng làm tướng. Sau Trác Xỉ giết Mẫn Vương, muốn cùng nước Yên phân chia đất Tề. Cuối cùng Trác Xỉ bị Vương Tôn Giả giết chết.
              Theo https://baike.baidu.com/item
    Chữ : Theo Từ điển Hán Việt văn ngôn dẫn chứng của Nguyễn Tôn Nhan, chữ ngoài âm “náo” với 3 nét nghĩa: bùn đất, hoà hợp, đông đảo ra, với họ người thì đọc âm là “trác”.

                                                                   Huỳnh Chương Hưng
                                                                   Quy Nhơn 15/01/2018

    Nguồn
    THƯỜNG DỤNG ĐIỂN CỔ
    常用典故
    Biên soạn: Tôn Lập Quần 孙立群, Lí Ái Trân 李爱珍
    Thượng Hải đại học xuất bản xã, 2005

    Dịch thuật: Ỷ môn ỷ lư (Thường dụng điển cố)

    Đăng lúc  21:51  |  Thư Mục  Nghiên Cứu - Dịch Thuật  |  Xem chi tiết »

    Ỷ MÔN Ỷ LƯ
    倚门倚闾

             : cổng lớn của làng thời cổ. Ỷ môn ỷ lư chỉ cha mẹ hoặc bậc trưởng bối nhớ và mong ngóng con.
              Điển xuất từ Chiến quốc sách – Tề sách lục 战国策 - 齐策六:
              Thời Chiến Quốc, Vương Tôn Giả 王孙贾làm thị thần cho Tề Mẫn Vương 齐闵王. Tề Mẫn Vương bị phản tướng giết chết. Vương Tôn Giả không biết việc này, trong triều không thấy Tề Mẫn Vương liền về nhà. Bà mẹ nói với Vương Tôn Giả:
              - Con thường ngày lên triều, sớm đi tối về, mẹ tựa cửa trông ngóng con; con chiều tối đi mà không về, thì mẹ tựa cổng làng mà trông ngóng con. Hiện con đang theo hầu quân vương, nay không biết tung tích quân vương ở đâu, sao con lại quay về đây?

    Chú của người dịch
               王孙贾年十五, 事闵王. 王出走, 失王之处. 其母曰: 女朝出而晚来, 则吾倚门而望; 女暮出而不还, 则吾倚闾而望. 女今事王, 王出走, 女不知其处, 女尚何归?王孙贾乃入市中, : 淖齿乱齐国, 杀闵王, 欲与我诛者, 袒右!市人从者四百人, 与之诛淖齿, 剌而杀之.
                                                                                    (战国策 - 齐策六)

              Vương Tôn Giả niên thập ngũ, sự Mẫn Vương. Vương xuất tẩu, thất vương chi xứ. Kì mẫu viết: “Nhữ triêu xuất nhi vãn lai, tắc ngô ỷ môn nhi vọng; nhữ mộ xuất nhi bất hoàn, tắc ngô ỷ lư nhi vọng. Kim nhữ sự vương, vương xuất tẩu, nhữ bất tri kì xứ, nhữ thượng hà quy?” Vương Tôn Giả nãi nhập thị trung, viết: “Trác Xỉ loạn Tề quốc, sát Mẫn Vương, dục dữ ngã tru giả, đản hữu!” Thị nhân tùng giả tứ bách nhân, dữ chi tru Trác Xỉ, thích nhi sát chi.
                                                                    (Chiến quốc sách – Tề sách lục)

              Vương Tôn Giả 15 tuổi, theo hầu Mẫn Vương. Lúc bấy giờ, nước Yên đánh vào quốc đô, Mẫn Vương tháo chạy, không biết chạy đi đâu. Mẹ Vương Tôn Giả nói với Vương Tôn Giả rằng: “Con sáng sớm đi chiều về, thì mẹ tựa cửa trông ngóng con; đợi đến chiều tối mà con chưa về, thì mẹ ra tựa cổng làng trông ngóng con.  Nay con theo hầu đại vương, đại vương bỏ chạy mà con không biết đại vương chạy đi đâu, sao con còn về đây làm gì?”  Thế là Vương Tôn Giả bèn vào chợ, nói rằng: “Trác Xỉ làm loạn nước Tề, giết Mẫn Vương, ai muốn cùng ta giết hắn, hãy xắn tay áo bên phải!” Người trong chợ theo có đến 400 người, cùng Vương Tôn Giả giết chết Trác Xỉ.
              (Nguồn Quốc ngữ . Chiến quốc sách 国语 . 战国策, Lí Duy Kì 李维琦điểm hiệu, Nhạc Lộc thư xã, 2006.)

    Trác Xỉ 淖齿 (? – năm 283 trước công nguyên): còn được viết là 卓齿 (Trác xỉ), 踔齿 (Trác xỉ) 悼齿 (Điệu Xỉ), tướng nước Sở thời Chiến Quốc. Sở Khoảnh Tương Vương 楚顷襄王năm thứ 15 (năm 284 trước công nguyên), tướng nước Yên là Nhạc Nghị 乐毅đánh đô thành nước Tề là Lâm Tri 临淄, Tề Mẫn Vương tháo chạy. Sở Khoảnh Tương Vương sai Trác Xỉ dẫn quân cứu Tề, được Tề Mẫn Vương nhậm dụng làm tướng. Sau Trác Xỉ giết Mẫn Vương, muốn cùng nước Yên phân chia đất Tề. Cuối cùng Trác Xỉ bị Vương Tôn Giả giết chết.
              Theo https://baike.baidu.com/item
    Chữ : Theo Từ điển Hán Việt văn ngôn dẫn chứng của Nguyễn Tôn Nhan, chữ ngoài âm “náo” với 3 nét nghĩa: bùn đất, hoà hợp, đông đảo ra, với họ người thì đọc âm là “trác”.

                                                                   Huỳnh Chương Hưng
                                                                   Quy Nhơn 15/01/2018

    Nguồn
    THƯỜNG DỤNG ĐIỂN CỔ
    常用典故
    Biên soạn: Tôn Lập Quần 孙立群, Lí Ái Trân 李爱珍
    Thượng Hải đại học xuất bản xã, 2005

    Chủ Nhật, 14 tháng 1, 2018

    ĐÔNG GIA CHI KHÂU
    东家之丘

    Giải thích: Khâu là tên của Khổng Tử 孔子. Tương truyền, hàng xóm phía tây của Khổng Tử không biết học vấn của Khổng Tử. Về sau dùng thành ngữ này để ví nhân vật nổi tiếng bên cạnh mình.
    Xuất xứ: Tấn . Trần Thọ 陈寿: Tam quốc chí – Nguỵ thư – Bính Nguyên truyện 三国志 - 魏书 - 邴元传.

              Bính Nguyên 邴原, học giả nổi tiếng thời Đông Hán, mồ côi từ lúc nhỏ, cuộc sống vô cùng khó khăn. Hàng xóm nhà Bính Nguyên có một vị thầy dạy học. Một ngày nọ, Bính Nguyên đi ngang qua nhà thầy giáo, vừa đi vừa khóc. Thầy giáo nhìn thấy rất thương tâm, liền hỏi nguyên nhân. Bính Nguyên nói rằng
              - Con thấy những đứa trẻ khác đều được học với thầy nên rất muốn. Nhưng con không có cha mẹ anh em, không có tiền làm học phí nên không thể học với thầy, cho nên rất buồn .....
              Thầy giáo bèn bảo đến học và không lấy học phí.
              Mấy năm sau, Bính Nguyên muốn rời quê nhà đến nơi khác tìm danh sư, anh ta tích góp được một số tiền làm lộ phí, rồi vác sách lên đường, đến cửa nhà Tôn Tùng 孙崧 tại huyện An Khâu 安丘. Tôn Tùng từ chối nói rằng:
              - Này Bính Nguyên, Nơi quê nhà anh có Trịnh Huyền, một đại học giả nổi tiếng, thế mà anh lại từ bỏ đi xa ngàn dặm đến đây, há chẳng phải là giống hàng xóm Khổng Tử ngày trước, không hiểu danh tiếng của Khổng Tử, chỉ biết Khổng Tử là một ông “Khâu” nào đó bên phía đông? Nay anh cũng xem Trịnh Huyền là “đông gia chi Khâu” sao?
              Bính Nguyên biện giải rằng:
              - Mỗi người đều có chí riêng của mình, điều mà họ truy cầu không giống nhau, cho nên mới có người lên núi lấy ngọc, có người xuống biển lấy hạt châu, lẽ nào có thể nói người lên núi không biển độ sâu cạn của biển, người xuống biển không biết độ cao thấp của núi? Tiên sinh nói tôi xem Trịnh Huyền như “đông gia chi Khâu”, nhất định cho tôi là kẻ ngu phu ở phía tây chăng?
              Tôn Tùng vội giải thích
              - Không, không. Anh có chí thú rất cao, tôi không bằng anh đâu. Tôi tặng anh một ít sách, để anh đi tìm bậc cao minh!
              Bính Nguyên đành nhận một số sách rồi cáo từ Tôn Tùng đi nơi khác cầu học.

                                                            Huỳnh Chương Hưng
                                                  Quy Nhơn 14/01/2018

    Nguyên tác Trung văn
    ĐÔNG GIA CHI KHÂU
    东家之丘
    TRUNG QUỐC THÀNH NGỮ CỐ SỰ TỔNG TẬP
    中国成语故事总集
    (tập 1)
    Chủ biên: Đường Kì 唐麒
    Trường Xuân – Thời đại văn nghệ xuất bản xã, 2004.  

    Dịch thuật: Đông gia chi khâu (thành ngữ)

    Đăng lúc  18:45  |  Thư Mục  Nghiên Cứu - Dịch Thuật  |  Xem chi tiết »

    ĐÔNG GIA CHI KHÂU
    东家之丘

    Giải thích: Khâu là tên của Khổng Tử 孔子. Tương truyền, hàng xóm phía tây của Khổng Tử không biết học vấn của Khổng Tử. Về sau dùng thành ngữ này để ví nhân vật nổi tiếng bên cạnh mình.
    Xuất xứ: Tấn . Trần Thọ 陈寿: Tam quốc chí – Nguỵ thư – Bính Nguyên truyện 三国志 - 魏书 - 邴元传.

              Bính Nguyên 邴原, học giả nổi tiếng thời Đông Hán, mồ côi từ lúc nhỏ, cuộc sống vô cùng khó khăn. Hàng xóm nhà Bính Nguyên có một vị thầy dạy học. Một ngày nọ, Bính Nguyên đi ngang qua nhà thầy giáo, vừa đi vừa khóc. Thầy giáo nhìn thấy rất thương tâm, liền hỏi nguyên nhân. Bính Nguyên nói rằng
              - Con thấy những đứa trẻ khác đều được học với thầy nên rất muốn. Nhưng con không có cha mẹ anh em, không có tiền làm học phí nên không thể học với thầy, cho nên rất buồn .....
              Thầy giáo bèn bảo đến học và không lấy học phí.
              Mấy năm sau, Bính Nguyên muốn rời quê nhà đến nơi khác tìm danh sư, anh ta tích góp được một số tiền làm lộ phí, rồi vác sách lên đường, đến cửa nhà Tôn Tùng 孙崧 tại huyện An Khâu 安丘. Tôn Tùng từ chối nói rằng:
              - Này Bính Nguyên, Nơi quê nhà anh có Trịnh Huyền, một đại học giả nổi tiếng, thế mà anh lại từ bỏ đi xa ngàn dặm đến đây, há chẳng phải là giống hàng xóm Khổng Tử ngày trước, không hiểu danh tiếng của Khổng Tử, chỉ biết Khổng Tử là một ông “Khâu” nào đó bên phía đông? Nay anh cũng xem Trịnh Huyền là “đông gia chi Khâu” sao?
              Bính Nguyên biện giải rằng:
              - Mỗi người đều có chí riêng của mình, điều mà họ truy cầu không giống nhau, cho nên mới có người lên núi lấy ngọc, có người xuống biển lấy hạt châu, lẽ nào có thể nói người lên núi không biển độ sâu cạn của biển, người xuống biển không biết độ cao thấp của núi? Tiên sinh nói tôi xem Trịnh Huyền như “đông gia chi Khâu”, nhất định cho tôi là kẻ ngu phu ở phía tây chăng?
              Tôn Tùng vội giải thích
              - Không, không. Anh có chí thú rất cao, tôi không bằng anh đâu. Tôi tặng anh một ít sách, để anh đi tìm bậc cao minh!
              Bính Nguyên đành nhận một số sách rồi cáo từ Tôn Tùng đi nơi khác cầu học.

                                                            Huỳnh Chương Hưng
                                                  Quy Nhơn 14/01/2018

    Nguyên tác Trung văn
    ĐÔNG GIA CHI KHÂU
    东家之丘
    TRUNG QUỐC THÀNH NGỮ CỐ SỰ TỔNG TẬP
    中国成语故事总集
    (tập 1)
    Chủ biên: Đường Kì 唐麒
    Trường Xuân – Thời đại văn nghệ xuất bản xã, 2004.  

    Thứ Bảy, 13 tháng 1, 2018



    踏莎行
    小径红稀 (1)
    芳郊绿遍
    高台树色阴阴见 (2)
    春风不解禁杨花
    蒙蒙 (*) 乱扑行人面 (3)
    翠叶藏莺
    珠帘隔燕
    炉香静逐游丝转 (4)
    一场愁梦酒醒时
    斜阳却照深深院
                                 (晏殊)

    ĐẠP SA HÀNH
    Tiểu kính hồng hi (1)
    Phương giao lục biến
    Cao đài thụ sắc âm âm hiện (2)
    Xuân phong bất giải cấm dương hoa
    Mông mông (*) loạn phốc hành nhân diện (3)
    Thuý diệp tàng oanh
    Châu liêm cách yến
    Lô hương tĩnh trục du ti chuyển (4)
    Nhất trường sầu mộng tửu tinh thời
    Tà dương khước chiếu thâm thâm viện
                                                                                         (Án Thù)

    Chú thích
    1- Hồng hi 红稀: hoa thưa thớt
    2- Âm âm hiện 阴阴见: hiện ra thấp thoáng
    3- Mông mông 蒙蒙: nguyên dùng để chỉ mưa nhỏ, ở đây hình dung hoa dương bay.
    4- Du ti 游丝: hình dung làn khói thơm vây quanh như tơ

    Dịch ý
    ĐẠP SA HÀNH
    Hai bên con đường nhỏ hoa thưa thớt
    Trên cánh đồng ngoại ô, khắp nơi cỏ đã xanh mướt như tơ
    Nhìn xa xa, lầu gác đài cao thấp thoáng trong rừng cây rậm rạp
    Gió xuân chẳng biết làm sao ngăn hoa dương lại
    Để hoa như những hạt mưa, nhẹ bay đến mặt người
    Chim oanh ẩn mình trong đám lá xanh
    Chim én cách nơi rèm châu
    Làn khói thơm nơi lò hương lặng lẽ nối nhau chuyển động
    Ta mượn rượu giải sầu, lúc tỉnh dậy
    Ánh nắng chiều đã chiếu vào sân.

    Điểm bình
              Bài từ này chủ yếu miêu tả cảnh tượng cuối xuân đầu hạ, đồng thời bộc lộ nỗi sầu nhẹ nhàng đối với thời gian trôi qua. Đoạn trên là viễn cảnh cận cảnh đan xen nhau, nhất động nhất tĩnh hỗ tương nhau. “Cao đài thụ sắc” là viễn cảnh, là tĩnh vật; “dương hoa phốc diện” là cận cảnh, là động thái. Càng hay là, gió xuân thổi bay hoa dương vốn là hiện tượng thường thấy lúc cuối xuân, nhưng một khi qua tay từ nhân điểm hoá, trở thành diệu cú. Đoạn dưới tả cận cảnh, dùng thủ pháp ngụ thanh nơi ý, lấy động tả tĩnh. “Oanh tàng” “cách yến” vốn không cách nào nhìn thấy, nhưng thông qua tiếng hót mà cảm nhận chúng đang tồn tại, đây chính là thính giác câu thông thị giác. “Lô hương tĩnh trục du ti chuyển”, tuy là miêu tả động thái, nhưng lại làm nổi bật sự yên tĩnh trong gian phòng. Câu cuối lấy cảnh kết tình, không vào thực tự nhưng dư vị vô cùng.

    Chú của người dịch
    *- Trong  Tống từ giám thưởng từ điển 宋词鉴赏辞, 2 chữ “mông” ở đây được viết là 濛濛có bộ
    Án Thù (991- 1055): tự Đồng Thúc 同叔, người Lâm Châu 临州Phủ Châu 抚州 (nay là Phủ Châu抚州 Giang Tây 江西). Năm Cảnh Đức 景德 thứ 2 (1005) được triệu đi thi với tư cách thần đồng, được ban Đồng Tiến sĩ xuất thân. Thời Nhân Tông, làm quan đến chức Đồng trung thư môn hạ bình chương sự kiêm Xu mật sứ. Danh thần Phạm Trọng Yêm 范仲淹, Phú Bật 富弼, Âu Dương Tu 欧阳修 và từ nhân Trương Tiên 张仙 đương thời đều theo học với ông. Khi mất, Án Thù có tên thuỵ là Nguyên Hiến 元献, người đời gọi ông là Án Nguyên Hiến 晏元献. Thơ của ông thuộc “Tây Côn thể” 西昆体, phong cách từ thừa tập Phùng Diên Tị 冯延巳thời Ngũ Đại, nhàn nhã tình tứ, ngôn ngữ tươi đẹp, âm vận hài hoà.
              Tập Châu ngọc từ 珠玉词  của ông hiện tồn 136 bài từ.
              Theo Tống từ giám thưởng từ điển 宋词鉴赏辞典 quyển hạ,
    Biên soạn: nhiều tác giả, Thượng Hải từ thư xuất bản xã, 2003)

                    Huỳnh Chương Hưng
                     Quy Nhơn 13/01/2018

    Nguồn
    TỐNG TỪ TAM BÁCH THỦ TỪ ĐIỂN
    宋词三百首辞典
    Biên soạn: Lâm Thân Thanh 林申清
    Hán ngữ đại từ điển xuất bản xã, 1999.

    Dịch thuật: Đạp sa hành (Án Thù)

    Đăng lúc  19:52  |  Thư Mục  Nghiên Cứu - Dịch Thuật  |  Xem chi tiết »



    踏莎行
    小径红稀 (1)
    芳郊绿遍
    高台树色阴阴见 (2)
    春风不解禁杨花
    蒙蒙 (*) 乱扑行人面 (3)
    翠叶藏莺
    珠帘隔燕
    炉香静逐游丝转 (4)
    一场愁梦酒醒时
    斜阳却照深深院
                                 (晏殊)

    ĐẠP SA HÀNH
    Tiểu kính hồng hi (1)
    Phương giao lục biến
    Cao đài thụ sắc âm âm hiện (2)
    Xuân phong bất giải cấm dương hoa
    Mông mông (*) loạn phốc hành nhân diện (3)
    Thuý diệp tàng oanh
    Châu liêm cách yến
    Lô hương tĩnh trục du ti chuyển (4)
    Nhất trường sầu mộng tửu tinh thời
    Tà dương khước chiếu thâm thâm viện
                                                                                         (Án Thù)

    Chú thích
    1- Hồng hi 红稀: hoa thưa thớt
    2- Âm âm hiện 阴阴见: hiện ra thấp thoáng
    3- Mông mông 蒙蒙: nguyên dùng để chỉ mưa nhỏ, ở đây hình dung hoa dương bay.
    4- Du ti 游丝: hình dung làn khói thơm vây quanh như tơ

    Dịch ý
    ĐẠP SA HÀNH
    Hai bên con đường nhỏ hoa thưa thớt
    Trên cánh đồng ngoại ô, khắp nơi cỏ đã xanh mướt như tơ
    Nhìn xa xa, lầu gác đài cao thấp thoáng trong rừng cây rậm rạp
    Gió xuân chẳng biết làm sao ngăn hoa dương lại
    Để hoa như những hạt mưa, nhẹ bay đến mặt người
    Chim oanh ẩn mình trong đám lá xanh
    Chim én cách nơi rèm châu
    Làn khói thơm nơi lò hương lặng lẽ nối nhau chuyển động
    Ta mượn rượu giải sầu, lúc tỉnh dậy
    Ánh nắng chiều đã chiếu vào sân.

    Điểm bình
              Bài từ này chủ yếu miêu tả cảnh tượng cuối xuân đầu hạ, đồng thời bộc lộ nỗi sầu nhẹ nhàng đối với thời gian trôi qua. Đoạn trên là viễn cảnh cận cảnh đan xen nhau, nhất động nhất tĩnh hỗ tương nhau. “Cao đài thụ sắc” là viễn cảnh, là tĩnh vật; “dương hoa phốc diện” là cận cảnh, là động thái. Càng hay là, gió xuân thổi bay hoa dương vốn là hiện tượng thường thấy lúc cuối xuân, nhưng một khi qua tay từ nhân điểm hoá, trở thành diệu cú. Đoạn dưới tả cận cảnh, dùng thủ pháp ngụ thanh nơi ý, lấy động tả tĩnh. “Oanh tàng” “cách yến” vốn không cách nào nhìn thấy, nhưng thông qua tiếng hót mà cảm nhận chúng đang tồn tại, đây chính là thính giác câu thông thị giác. “Lô hương tĩnh trục du ti chuyển”, tuy là miêu tả động thái, nhưng lại làm nổi bật sự yên tĩnh trong gian phòng. Câu cuối lấy cảnh kết tình, không vào thực tự nhưng dư vị vô cùng.

    Chú của người dịch
    *- Trong  Tống từ giám thưởng từ điển 宋词鉴赏辞, 2 chữ “mông” ở đây được viết là 濛濛có bộ
    Án Thù (991- 1055): tự Đồng Thúc 同叔, người Lâm Châu 临州Phủ Châu 抚州 (nay là Phủ Châu抚州 Giang Tây 江西). Năm Cảnh Đức 景德 thứ 2 (1005) được triệu đi thi với tư cách thần đồng, được ban Đồng Tiến sĩ xuất thân. Thời Nhân Tông, làm quan đến chức Đồng trung thư môn hạ bình chương sự kiêm Xu mật sứ. Danh thần Phạm Trọng Yêm 范仲淹, Phú Bật 富弼, Âu Dương Tu 欧阳修 và từ nhân Trương Tiên 张仙 đương thời đều theo học với ông. Khi mất, Án Thù có tên thuỵ là Nguyên Hiến 元献, người đời gọi ông là Án Nguyên Hiến 晏元献. Thơ của ông thuộc “Tây Côn thể” 西昆体, phong cách từ thừa tập Phùng Diên Tị 冯延巳thời Ngũ Đại, nhàn nhã tình tứ, ngôn ngữ tươi đẹp, âm vận hài hoà.
              Tập Châu ngọc từ 珠玉词  của ông hiện tồn 136 bài từ.
              Theo Tống từ giám thưởng từ điển 宋词鉴赏辞典 quyển hạ,
    Biên soạn: nhiều tác giả, Thượng Hải từ thư xuất bản xã, 2003)

                    Huỳnh Chương Hưng
                     Quy Nhơn 13/01/2018

    Nguồn
    TỐNG TỪ TAM BÁCH THỦ TỪ ĐIỂN
    宋词三百首辞典
    Biên soạn: Lâm Thân Thanh 林申清
    Hán ngữ đại từ điển xuất bản xã, 1999.

    Thứ Sáu, 12 tháng 1, 2018

    NHỮNG ĐIỀU LÍ THÚ VỀ HỌ TÊN BẰNG CHỮ SỐ

              Dùng chữ số để đặt tên là một phương thức rất đặc thù ở Trung Quốc, ngày nay rất ít thấy, nhưng trong lịch sử đặt tên theo cách này có một dạo rất thịnh hành.
              Theo khảo chứng, dùng chữ số để đặt tên bắt đầu từ thời Xuân Thu. Lúc bấy giờ, Ngô vương đặt tên cho con gái mình là “Nhị Thập” 二十. Để kị huý, người nước Ngô đọc “nhị thập” 二十thành “niệm” , mãi cho đến hiện nay nhiều nơi ở phía nam vẫn còn đọc “nhị thập” là “niệm”. Về sau, đặt tên theo cách này từ nước Ngô lan truyền ra các nơi. Từ đời Tống trở đi, cách đặt tên theo kiểu này từng một dạo được thịnh hành, trong sử sách cũng có nhiều ghi chép. Hồng Mại 洪迈, văn học gia thời Nam Tống trong Di kiên chí 夷坚志 có nói đến 16 người có họ tên bằng chữ số, nam có nữ có, nông dân có, ngư  phủ có, cũng có cả thương nhân, nghệ nhân. Như Lưu Thập Nhị 刘十二, Vương Thập Ngũ 王十五, Thẩm Thất Lục 沈七六, Chu Tam 周三, Tùng Tứ 从四, Trần Nhị 陈二, Hoàng Thập Nhất Nương 黄十一娘, Vương Thiên Nhất Tả王千一姐v.v... Từ đó chúng ta có thể biết, thời Tống, người dùng chữ số đặt tên là không ít. Nhưng theo học giả khảo chứng, lúc bấy giờ cách dùng chữ số để đặt tên đa phần là bình dân bách tính, quan viên tương đối ít. Đến thời Minh Thanh, quan viên đặt tên theo cách này dần nhiều lên. Đặc biệt là triều Thanh, rất nhiều quan viên thích dùng chữ số để đặt tên, đương nhiên điều này cũng có liên quan đến tập tục của Mãn tộc.
              Dùng chữ số để đặt tên, có khi là lấy hàm nghĩa cát tường của chữ số, mang ý nghĩa đặc biệt, có khi là lấy giờ sinh của em bé gia thêm số tuổi của ông nội, số tuổi của cha hoặc mẹ. Cũng có khi là thứ tự anh em đồng bối trong gia tộc, như Lí Bạch 李白còn được gọi là Lí Thập Nhị 李十二, đây là do bởi Lí Bạch ở vào hàng thứ 12 trong số các anh em đồng bối. Còn như Bạch Cư Dị 白居易có tên là Bạch Nhị Thập Nhị 白二十二, Âu Dương Tu 欧阳修có tên là Âu Cửu 欧九, đều là căn cứ vào thứ tự mà ra.
              Càng thú vị hơn nữa, trong dân gian Trung Quốc không chỉ có tên bằng chữ số, mà còn có họ bằng chữ số, hơn nữa rất hoàn chỉnh. Theo Trung Quốc tính thị hối biên 中国姓氏汇编thống kê, trong số các họ có đơn tính như Nhất, Tam, Tứ, Ngũ, Lục, Thất, Bát, Cửu, Bách, Thiên, Vạn, Ức v.v... còn có phức tính như Đệ Nhất, Đệ Nhị, Đệ Tam, Đệ Tứ, Đệ Ngũ, Đệ Lục, Đệ Thất, Đệ Bát v.v... Đời Minh tại huyện Tung Minh 嵩明 có quan Huyện thừa họ Nhất , tên Thiện , đời Đường Huyền Tông 唐玄宗có một viên Trung uý họ Nhị tên Trực , đời Nguyên tại tỉnh Vân Nam có quan Hữu thừa tên Tam Đán Bát 三旦八. Thời Xuân Thu, Việt Vương Câu Tiễn 勾践có một bề tôi tên Tứ Thuỷ 四水, thời Tam Quốc hậu chúa nước Thục có bề tôi tên Ngũ Lương 五梁. Ngoài ra trong lịch sử còn có người tên Thất Hi Hiền 七希贤, Bát Thông 八通, Cửu Gia 九嘉, Bách Kiên 百坚. Hiện nay trừ họ Vạn mà mọi người đều biết ra, họ tên bằng những chữ số khác rất ít thấy.
              Trong lịch sử, tên người gồm cả họ và tên đều dùng chữ số để biểu thị thì triều Thanh là đa số. Như triều Thanh khoảng thời Gia Khánh 嘉庆, có một vị quan Đề đốc tên Cửu Thập 九十, họ là Cửu tên là Thập. Thời Càn Long 乾隆 có vị Giang Ninh tướng quân lập được chiến công tên là Bát Thập Lục 八十六, họ Bát tên Thập Lục. Còn có một vị tướng khác tên là Thất Thập Nhất 七十一, họ Thất tên Thập Nhất. Tác giả Lạc Dương tạp kí 洛阳杂记tên là Lục Thập Thất 六十七, họ Lục tên Thập Thất. Trong Quan trường hiện hình kí 官场现形记có chép một người nhân vì tên bằng chữ số mà xảy ra chuyện. Có một vị mới đến nhậm chức Tri châu, nghe nói nhà Tri phủ có thêm Tôn thiếu gia, liền vội sắm một ít lễ vật đến mừng, lễ vật là 64 đồng bạc, viết lên thiệp chúc mừng là “Hỉ kính lục thập tứ nguyên” 喜敬六十四元 (kính mừng 64 đồng). Ai ngờ, quan Tri phủ tên là “Hỉ Nguyên”, còn tên của lão thái gia là “Lục Thập Tứ”. Tờ thiệp chỉ viết ngắn gọn 6 chữ nêu hết kị huý 2 đời của cha con Tri phủ, kết quả có thể tưởng tượng ra được, tiền và thiệp bị vất đi, còn người thì bị mắng.
              Hiện nay, cách dùng chữ số để đặt tên không còn nhiều, nhưng cũng thấy xuất hiện. Theo chỗ chúng tôi được biết, có một vị giáo sư số học nổi tiếng đã dùng chữ số để đặt tên cho con mình, con đầu tên là Lục Nhất 六一, con thứ tên Lục Nhị 六二. Chúng tôi còn phát hiện, mọi người cảm thấy hứng thú dùng chữ số đặt tên mọi, trong tương lai dùng chữ số để đặt tên có thể tăng lên nhiều. tên bằng chữ số ngắn gọn, một số chữ số như nhất, tam, cửu trong văn hoá Trung Quốc còn có hàm nghĩa sâu xa, dùng đặt tên rất tốt rất có sức hút.

                                                         Huỳnh Chương Hưng
                                                         Quy Nhơn 12/01/2018

    Nguyên tác Trung văn
    Trong quyển
    TRUNG QUỐC NHÂN DANH ĐÍCH CỐ SỰ
    中国人名的故事
    Tác giả:  Trương Tráng Niên  张壮年
                   Trương Dĩnh Chấn  张颖震
    Sơn Đông hoạ báo xuất bản xã, tháng 9-2005

    Dịch thuật: Những điều lí thú về họ tên bằng chữ số

    Đăng lúc  22:30  |  Thư Mục  Nghiên Cứu - Dịch Thuật  |  Xem chi tiết »

    NHỮNG ĐIỀU LÍ THÚ VỀ HỌ TÊN BẰNG CHỮ SỐ

              Dùng chữ số để đặt tên là một phương thức rất đặc thù ở Trung Quốc, ngày nay rất ít thấy, nhưng trong lịch sử đặt tên theo cách này có một dạo rất thịnh hành.
              Theo khảo chứng, dùng chữ số để đặt tên bắt đầu từ thời Xuân Thu. Lúc bấy giờ, Ngô vương đặt tên cho con gái mình là “Nhị Thập” 二十. Để kị huý, người nước Ngô đọc “nhị thập” 二十thành “niệm” , mãi cho đến hiện nay nhiều nơi ở phía nam vẫn còn đọc “nhị thập” là “niệm”. Về sau, đặt tên theo cách này từ nước Ngô lan truyền ra các nơi. Từ đời Tống trở đi, cách đặt tên theo kiểu này từng một dạo được thịnh hành, trong sử sách cũng có nhiều ghi chép. Hồng Mại 洪迈, văn học gia thời Nam Tống trong Di kiên chí 夷坚志 có nói đến 16 người có họ tên bằng chữ số, nam có nữ có, nông dân có, ngư  phủ có, cũng có cả thương nhân, nghệ nhân. Như Lưu Thập Nhị 刘十二, Vương Thập Ngũ 王十五, Thẩm Thất Lục 沈七六, Chu Tam 周三, Tùng Tứ 从四, Trần Nhị 陈二, Hoàng Thập Nhất Nương 黄十一娘, Vương Thiên Nhất Tả王千一姐v.v... Từ đó chúng ta có thể biết, thời Tống, người dùng chữ số đặt tên là không ít. Nhưng theo học giả khảo chứng, lúc bấy giờ cách dùng chữ số để đặt tên đa phần là bình dân bách tính, quan viên tương đối ít. Đến thời Minh Thanh, quan viên đặt tên theo cách này dần nhiều lên. Đặc biệt là triều Thanh, rất nhiều quan viên thích dùng chữ số để đặt tên, đương nhiên điều này cũng có liên quan đến tập tục của Mãn tộc.
              Dùng chữ số để đặt tên, có khi là lấy hàm nghĩa cát tường của chữ số, mang ý nghĩa đặc biệt, có khi là lấy giờ sinh của em bé gia thêm số tuổi của ông nội, số tuổi của cha hoặc mẹ. Cũng có khi là thứ tự anh em đồng bối trong gia tộc, như Lí Bạch 李白còn được gọi là Lí Thập Nhị 李十二, đây là do bởi Lí Bạch ở vào hàng thứ 12 trong số các anh em đồng bối. Còn như Bạch Cư Dị 白居易có tên là Bạch Nhị Thập Nhị 白二十二, Âu Dương Tu 欧阳修có tên là Âu Cửu 欧九, đều là căn cứ vào thứ tự mà ra.
              Càng thú vị hơn nữa, trong dân gian Trung Quốc không chỉ có tên bằng chữ số, mà còn có họ bằng chữ số, hơn nữa rất hoàn chỉnh. Theo Trung Quốc tính thị hối biên 中国姓氏汇编thống kê, trong số các họ có đơn tính như Nhất, Tam, Tứ, Ngũ, Lục, Thất, Bát, Cửu, Bách, Thiên, Vạn, Ức v.v... còn có phức tính như Đệ Nhất, Đệ Nhị, Đệ Tam, Đệ Tứ, Đệ Ngũ, Đệ Lục, Đệ Thất, Đệ Bát v.v... Đời Minh tại huyện Tung Minh 嵩明 có quan Huyện thừa họ Nhất , tên Thiện , đời Đường Huyền Tông 唐玄宗có một viên Trung uý họ Nhị tên Trực , đời Nguyên tại tỉnh Vân Nam có quan Hữu thừa tên Tam Đán Bát 三旦八. Thời Xuân Thu, Việt Vương Câu Tiễn 勾践có một bề tôi tên Tứ Thuỷ 四水, thời Tam Quốc hậu chúa nước Thục có bề tôi tên Ngũ Lương 五梁. Ngoài ra trong lịch sử còn có người tên Thất Hi Hiền 七希贤, Bát Thông 八通, Cửu Gia 九嘉, Bách Kiên 百坚. Hiện nay trừ họ Vạn mà mọi người đều biết ra, họ tên bằng những chữ số khác rất ít thấy.
              Trong lịch sử, tên người gồm cả họ và tên đều dùng chữ số để biểu thị thì triều Thanh là đa số. Như triều Thanh khoảng thời Gia Khánh 嘉庆, có một vị quan Đề đốc tên Cửu Thập 九十, họ là Cửu tên là Thập. Thời Càn Long 乾隆 có vị Giang Ninh tướng quân lập được chiến công tên là Bát Thập Lục 八十六, họ Bát tên Thập Lục. Còn có một vị tướng khác tên là Thất Thập Nhất 七十一, họ Thất tên Thập Nhất. Tác giả Lạc Dương tạp kí 洛阳杂记tên là Lục Thập Thất 六十七, họ Lục tên Thập Thất. Trong Quan trường hiện hình kí 官场现形记có chép một người nhân vì tên bằng chữ số mà xảy ra chuyện. Có một vị mới đến nhậm chức Tri châu, nghe nói nhà Tri phủ có thêm Tôn thiếu gia, liền vội sắm một ít lễ vật đến mừng, lễ vật là 64 đồng bạc, viết lên thiệp chúc mừng là “Hỉ kính lục thập tứ nguyên” 喜敬六十四元 (kính mừng 64 đồng). Ai ngờ, quan Tri phủ tên là “Hỉ Nguyên”, còn tên của lão thái gia là “Lục Thập Tứ”. Tờ thiệp chỉ viết ngắn gọn 6 chữ nêu hết kị huý 2 đời của cha con Tri phủ, kết quả có thể tưởng tượng ra được, tiền và thiệp bị vất đi, còn người thì bị mắng.
              Hiện nay, cách dùng chữ số để đặt tên không còn nhiều, nhưng cũng thấy xuất hiện. Theo chỗ chúng tôi được biết, có một vị giáo sư số học nổi tiếng đã dùng chữ số để đặt tên cho con mình, con đầu tên là Lục Nhất 六一, con thứ tên Lục Nhị 六二. Chúng tôi còn phát hiện, mọi người cảm thấy hứng thú dùng chữ số đặt tên mọi, trong tương lai dùng chữ số để đặt tên có thể tăng lên nhiều. tên bằng chữ số ngắn gọn, một số chữ số như nhất, tam, cửu trong văn hoá Trung Quốc còn có hàm nghĩa sâu xa, dùng đặt tên rất tốt rất có sức hút.

                                                         Huỳnh Chương Hưng
                                                         Quy Nhơn 12/01/2018

    Nguyên tác Trung văn
    Trong quyển
    TRUNG QUỐC NHÂN DANH ĐÍCH CỐ SỰ
    中国人名的故事
    Tác giả:  Trương Tráng Niên  张壮年
                   Trương Dĩnh Chấn  张颖震
    Sơn Đông hoạ báo xuất bản xã, tháng 9-2005

    Thứ Năm, 11 tháng 1, 2018

    VƯƠNG TIỄN
    (tiếp theo kì 4)

              Quân Tần vào Sở, Hạng Yên tại Đông Cương 东冈cự địch. Sở Vương lại xuất 20 vạn binh, mệnh cho Cảnh Kì 景骐làm tướng chi viện Hạng Yên. Vương Tiễn đồn binh tại núi Thiên Trung 天中, Hạng Yên hàng ngày sai người ra khiêu chiến, Vương Tiễn không xuất chiến. Hạng Yên cười bảo rằng:
              - Vương Tiễn già rồi!
              Quân Tần uống rượu vui đùa, Vương Tiễn còn tự thân dạy quân Tần ném đá: dùng đá tảng 12 cân, ném vào một khúc gỗ đặt cách một cự li nhất định, người nào ném trúng khúc gỗ xa hơn sẽ được trọng thưởng.
              Vương Tiễn còn hạ lệnh đem nhiều thanh gỗ đặt nằm ngang cao cao, bảo quân sĩ nhảy qua, người nào nhảy cao hơn là thắng sẽ được trọng thưởng. Hàng ngày có người chuyên phụ trách ghi lại tỉ số thắng thua. Cứ như vậy, quân Tần không ngừng luyện binh.
              Tần Vương Chính định kì sai người thám thính tin tức. Một số người thừa cơ hội nói với Tần Vương Chính:
              - Nếu Vương Tiễn tự lập làm vương, nước Tần sẽ mất!
              Tần Vương Chính sai sứ giục Vương Tiễn xuất chiến. Vương Tiễn hồi tin đáp rằng:
              - Đại vương đã dốc hết binh lực cả nước cho lão thần, hà tất còn hoài nghi lão thần! Lão thần tuy chưa xuất chiến, nhưng cũng không có tổn thất. Nếu đại vương hoài nghi lão thần, thì triệu lão thần về triều. Lão thần đã không xuất binh thì thôi, động binh tất diệt Sở! Lão thần tự biết không bằng danh tướng thời cổ là Nhạc Dương 乐羊 (1), nhưng đại vương hơn Văn Hầu 文侯! Sao đại vương không bắt chước theo Văn Hầu đem những tấu chương gièm pha lão thần bỏ vào rương khoá lại, đợi thần thắng trận quay về sẽ phong thưởng cho thần!
              Tần Vương Chính rất cảm động, đem ngự tửu ban tặng cho Vương Tiễn.
              Trọn một năm, quân hai bên yên ổn vô sự. Một ngày nọ Vương Tiễn mở đại yến trong toàn quân, phát binh diệt Sở. Quân Sở phòng bị lỏng lẻo, đại bại bỏ chạy. Vương Tiễn dẫn quân truy sát, lại đánh bại quân Sở tại thành Vĩnh An 永安. Quân Tần chiếm lĩnh Tây Lăng, Vương Tiễn chia binh ra một nửa giao cho
    Mông Vũ, trấn giữ các nơi ở Hồ Nam 湖南. Vương Tiễn đích thân dẫn 30 vạn quân đánh Hoài Nam 淮南, thẳng hướng đến Thọ Xuân 寿春. Hạng Yên tháo chạy đến  Hoài Thượng 淮上chiêu binh mãi mã, Vương Tiễn thừa cơ công phá Thọ Xuân, nước Sở diệt vong.
              Hạng Yên chiêu mộ 3 vạn dũng sĩ, đến Từ thành 徐城tìm đến vương huynh Xương Bình Quân 昌平君, dẫn quân vượt qua Trường giang, lập Xương Bình Quân làm Sở Vương.
              Vương Tiễn lệnh cho Mông Vũ tại châu Anh Vũ 鹦鹉đóng thuyền, huấn luyện thuỷ binh. Một năm sau, Vương Tiễn thống lĩnh thuỷ binh thuận theo giòng nước xuống phía nam, tiến thẳng đến Giang Nam 江南. Sau khi lên bờ, Vương Tiễn đóng 10 vạn binh tại Hoàng sơn 黄山, chặn giang khẩu. Chủ lực quân Tần bao vây Lan Lăng 兰陵. Hạng Yên dốc hết binh trong thành giao chiến cùng quân Tần. Quân Tần chủ động triệt thoái, Hạng Yên vừa lui quân, không ngờ quân Tần phản công lại. Quân Hạng Yên đại bại, tử thủ Lan Lăng.
              Xương Bình Quân đích thân thủ thành bị lạc tên bắn chết. Hạng Yên tuyệt vọng, rút kiếm tự vẫn. Trong thành đại loạn, quân Tần phá thành, nước Sở diệt vong.
              Vương Tiễn đến Cô Tô 姑苏, thủ quân nơi đó đầu hàng. Việt Vương nghe quân Tần lớn mạnh cũng vội đến đầu hàng. Năm Tần Vương Chính thứ 25, Vương Tiễn về đến Hàm Dương 咸阳. Tần Vương Chính ban thưởng ngàn dật (2) vàng, sai phá Yên. Vương Tiễn nói rằng:
              - Thần năm nay đã 81 tuổi rồi, thể lực suy nhược, quả thực không thể nhận lãnh nhiệm vụ to lớn. Xin cho thần được về Tần Dương 频阳dưỡng lão.
              - Sau khi tướng quân đi, ai có thể thay quả nhân phạt Yên?
              Vương Tiễn đáp rằng:
              - Mông Vũ, Vương Bôn đều có thể làm tướng!
              Tần Vương Chính bái Vương Bôn làm Đại tướng, công đánh Liêu Đông 辽东. Quân Tần vượt qua sông Áp Lục 鸭绿, đạp bằng Bình Nhưỡng 平壤, bắt Yên Vương Hỉ 燕王喜. Vương Bôn lại dẫn quân truy đến Miêu Nhi trang 猫儿庄, bắt Đại Vương 代王.
             Vương Bôn dẫn 10 vạn quân về đến Yên sơn 燕山. Tề Vương xuất binh giữ biên giới phía tây. Vương Bôn giữ lấy cầu Đạo Ngô 道吴, tiến vào Tế Nam 济南. Những nơi quân Tần đến đều không gặp sự kháng cự nào. Trong thành Lâm Tri 临淄 hỗn loạn, Tề Vương Kiến 齐王建dâng thành đầu hàng.
              Năm Tần Vương Chính thứ 26, nước Tần thống nhất thiên hạ, Tần Vương Chính cải xưng Tần Thuỷ Hoàng 秦始皇, phong Vương Tiễn làm Thập vạn hộ Vũ Thành Hầu 十万户武成侯. Uý Liêu cùng đệ tử Vương Ngao, chẳng từ biệt mà ra đi. Có người nói rằng, Uý Liêu và đệ tử Vương Ngao rời khỏi Hàm Dương, từng đi ngang qua nhà Vương Tiễn. Tần Thuỷ Hoàng hỏi Vương Tiễn, Vương Tiễn đáp rằng:
              - Không có.
              Tần Thuỷ Hoàng không trách tội, hỏi thêm:
              - Tại sao Uý Liêu bỏ trẫm ra đi?
              Vương Tiễn đáp rằng:
              - Nay nghiệp lớn của bệ hạ đã thành, tôn hiệu cũng đã định, mưu thần công huân quy ẩn là đại thế hướng đến. Mong đại vương lấy giang sơn xã tắc làm trọng, không nên quá nghĩ đến tình cũ.
              Vương Tiễn dâng thư, cáo lão về quê.
              Năm Tần Thuỷ Hoàng thứ 33 (năm 214 trước công nguyên), Vương Tiễn qua đời, hưởng niên 90 tuổi. (hết)

    Chú của người dịch
    1- Nhạc Dương 乐羊:
              Nhạc Dương tướng nước Nguỵ lãnh binh đi đánh nước Trung Sơn 中山. Lúc bấy giờ con của Nhạc Dương đang ở Trung Sơn. Quốc quân Trung Sơn sai đem người con của Nhạc Dương nấu thành canh rồi đưa cho Nhạc Dương. Nhạc Dương ngồi trong trướng điềm nhiên bưng bát canh lên ăn hết. Nguỵ Văn Hầu 魏文侯 nói với Đổ Sư Tán 睹师赞rằng:
              - Nhạc Dương vì đất nước của ta mà ăn bát canh thịt con mình.
              Đổ Sư Tán nói rằng:
              - Ngay cả thịt của con mình mà Nhạc Dương còn ăn được thì thịt của người nào mà ông ta không dám ăn!
              Sau khi Nhạc Dương công chiếm Trung Sơn, Nguỵ Văn Hầu tuy ban thưởng cho Nhạc Dương nhưng lại hoài nghi tâm địa của ông.
    2- Dật: theo Hán Việt tự điển của Thiều Chửu, “dật” là một phép cân đời xưa tức là 20 lạng bây giờ.

                                                                    Huỳnh Chương Hưng
                                                                    Quy Nhơn 11/01/2018

    Nguyên tác
    VƯƠNG TIỄN
    王翦
    Trong quyển
    HỔ CHI UY
    虎之威
    Tác giả: Hàn Tố Văn 韩素文
    Bắc Kinh: Trung Quốc Trường An xuất bản xã, 2006.

    Dịch thuât: Vương Tiễn (tiếp theo kì 4) (Hổ chi uy)

    Đăng lúc  21:22  |  Thư Mục  Nghiên Cứu - Dịch Thuật  |  Xem chi tiết »

    VƯƠNG TIỄN
    (tiếp theo kì 4)

              Quân Tần vào Sở, Hạng Yên tại Đông Cương 东冈cự địch. Sở Vương lại xuất 20 vạn binh, mệnh cho Cảnh Kì 景骐làm tướng chi viện Hạng Yên. Vương Tiễn đồn binh tại núi Thiên Trung 天中, Hạng Yên hàng ngày sai người ra khiêu chiến, Vương Tiễn không xuất chiến. Hạng Yên cười bảo rằng:
              - Vương Tiễn già rồi!
              Quân Tần uống rượu vui đùa, Vương Tiễn còn tự thân dạy quân Tần ném đá: dùng đá tảng 12 cân, ném vào một khúc gỗ đặt cách một cự li nhất định, người nào ném trúng khúc gỗ xa hơn sẽ được trọng thưởng.
              Vương Tiễn còn hạ lệnh đem nhiều thanh gỗ đặt nằm ngang cao cao, bảo quân sĩ nhảy qua, người nào nhảy cao hơn là thắng sẽ được trọng thưởng. Hàng ngày có người chuyên phụ trách ghi lại tỉ số thắng thua. Cứ như vậy, quân Tần không ngừng luyện binh.
              Tần Vương Chính định kì sai người thám thính tin tức. Một số người thừa cơ hội nói với Tần Vương Chính:
              - Nếu Vương Tiễn tự lập làm vương, nước Tần sẽ mất!
              Tần Vương Chính sai sứ giục Vương Tiễn xuất chiến. Vương Tiễn hồi tin đáp rằng:
              - Đại vương đã dốc hết binh lực cả nước cho lão thần, hà tất còn hoài nghi lão thần! Lão thần tuy chưa xuất chiến, nhưng cũng không có tổn thất. Nếu đại vương hoài nghi lão thần, thì triệu lão thần về triều. Lão thần đã không xuất binh thì thôi, động binh tất diệt Sở! Lão thần tự biết không bằng danh tướng thời cổ là Nhạc Dương 乐羊 (1), nhưng đại vương hơn Văn Hầu 文侯! Sao đại vương không bắt chước theo Văn Hầu đem những tấu chương gièm pha lão thần bỏ vào rương khoá lại, đợi thần thắng trận quay về sẽ phong thưởng cho thần!
              Tần Vương Chính rất cảm động, đem ngự tửu ban tặng cho Vương Tiễn.
              Trọn một năm, quân hai bên yên ổn vô sự. Một ngày nọ Vương Tiễn mở đại yến trong toàn quân, phát binh diệt Sở. Quân Sở phòng bị lỏng lẻo, đại bại bỏ chạy. Vương Tiễn dẫn quân truy sát, lại đánh bại quân Sở tại thành Vĩnh An 永安. Quân Tần chiếm lĩnh Tây Lăng, Vương Tiễn chia binh ra một nửa giao cho
    Mông Vũ, trấn giữ các nơi ở Hồ Nam 湖南. Vương Tiễn đích thân dẫn 30 vạn quân đánh Hoài Nam 淮南, thẳng hướng đến Thọ Xuân 寿春. Hạng Yên tháo chạy đến  Hoài Thượng 淮上chiêu binh mãi mã, Vương Tiễn thừa cơ công phá Thọ Xuân, nước Sở diệt vong.
              Hạng Yên chiêu mộ 3 vạn dũng sĩ, đến Từ thành 徐城tìm đến vương huynh Xương Bình Quân 昌平君, dẫn quân vượt qua Trường giang, lập Xương Bình Quân làm Sở Vương.
              Vương Tiễn lệnh cho Mông Vũ tại châu Anh Vũ 鹦鹉đóng thuyền, huấn luyện thuỷ binh. Một năm sau, Vương Tiễn thống lĩnh thuỷ binh thuận theo giòng nước xuống phía nam, tiến thẳng đến Giang Nam 江南. Sau khi lên bờ, Vương Tiễn đóng 10 vạn binh tại Hoàng sơn 黄山, chặn giang khẩu. Chủ lực quân Tần bao vây Lan Lăng 兰陵. Hạng Yên dốc hết binh trong thành giao chiến cùng quân Tần. Quân Tần chủ động triệt thoái, Hạng Yên vừa lui quân, không ngờ quân Tần phản công lại. Quân Hạng Yên đại bại, tử thủ Lan Lăng.
              Xương Bình Quân đích thân thủ thành bị lạc tên bắn chết. Hạng Yên tuyệt vọng, rút kiếm tự vẫn. Trong thành đại loạn, quân Tần phá thành, nước Sở diệt vong.
              Vương Tiễn đến Cô Tô 姑苏, thủ quân nơi đó đầu hàng. Việt Vương nghe quân Tần lớn mạnh cũng vội đến đầu hàng. Năm Tần Vương Chính thứ 25, Vương Tiễn về đến Hàm Dương 咸阳. Tần Vương Chính ban thưởng ngàn dật (2) vàng, sai phá Yên. Vương Tiễn nói rằng:
              - Thần năm nay đã 81 tuổi rồi, thể lực suy nhược, quả thực không thể nhận lãnh nhiệm vụ to lớn. Xin cho thần được về Tần Dương 频阳dưỡng lão.
              - Sau khi tướng quân đi, ai có thể thay quả nhân phạt Yên?
              Vương Tiễn đáp rằng:
              - Mông Vũ, Vương Bôn đều có thể làm tướng!
              Tần Vương Chính bái Vương Bôn làm Đại tướng, công đánh Liêu Đông 辽东. Quân Tần vượt qua sông Áp Lục 鸭绿, đạp bằng Bình Nhưỡng 平壤, bắt Yên Vương Hỉ 燕王喜. Vương Bôn lại dẫn quân truy đến Miêu Nhi trang 猫儿庄, bắt Đại Vương 代王.
             Vương Bôn dẫn 10 vạn quân về đến Yên sơn 燕山. Tề Vương xuất binh giữ biên giới phía tây. Vương Bôn giữ lấy cầu Đạo Ngô 道吴, tiến vào Tế Nam 济南. Những nơi quân Tần đến đều không gặp sự kháng cự nào. Trong thành Lâm Tri 临淄 hỗn loạn, Tề Vương Kiến 齐王建dâng thành đầu hàng.
              Năm Tần Vương Chính thứ 26, nước Tần thống nhất thiên hạ, Tần Vương Chính cải xưng Tần Thuỷ Hoàng 秦始皇, phong Vương Tiễn làm Thập vạn hộ Vũ Thành Hầu 十万户武成侯. Uý Liêu cùng đệ tử Vương Ngao, chẳng từ biệt mà ra đi. Có người nói rằng, Uý Liêu và đệ tử Vương Ngao rời khỏi Hàm Dương, từng đi ngang qua nhà Vương Tiễn. Tần Thuỷ Hoàng hỏi Vương Tiễn, Vương Tiễn đáp rằng:
              - Không có.
              Tần Thuỷ Hoàng không trách tội, hỏi thêm:
              - Tại sao Uý Liêu bỏ trẫm ra đi?
              Vương Tiễn đáp rằng:
              - Nay nghiệp lớn của bệ hạ đã thành, tôn hiệu cũng đã định, mưu thần công huân quy ẩn là đại thế hướng đến. Mong đại vương lấy giang sơn xã tắc làm trọng, không nên quá nghĩ đến tình cũ.
              Vương Tiễn dâng thư, cáo lão về quê.
              Năm Tần Thuỷ Hoàng thứ 33 (năm 214 trước công nguyên), Vương Tiễn qua đời, hưởng niên 90 tuổi. (hết)

    Chú của người dịch
    1- Nhạc Dương 乐羊:
              Nhạc Dương tướng nước Nguỵ lãnh binh đi đánh nước Trung Sơn 中山. Lúc bấy giờ con của Nhạc Dương đang ở Trung Sơn. Quốc quân Trung Sơn sai đem người con của Nhạc Dương nấu thành canh rồi đưa cho Nhạc Dương. Nhạc Dương ngồi trong trướng điềm nhiên bưng bát canh lên ăn hết. Nguỵ Văn Hầu 魏文侯 nói với Đổ Sư Tán 睹师赞rằng:
              - Nhạc Dương vì đất nước của ta mà ăn bát canh thịt con mình.
              Đổ Sư Tán nói rằng:
              - Ngay cả thịt của con mình mà Nhạc Dương còn ăn được thì thịt của người nào mà ông ta không dám ăn!
              Sau khi Nhạc Dương công chiếm Trung Sơn, Nguỵ Văn Hầu tuy ban thưởng cho Nhạc Dương nhưng lại hoài nghi tâm địa của ông.
    2- Dật: theo Hán Việt tự điển của Thiều Chửu, “dật” là một phép cân đời xưa tức là 20 lạng bây giờ.

                                                                    Huỳnh Chương Hưng
                                                                    Quy Nhơn 11/01/2018

    Nguyên tác
    VƯƠNG TIỄN
    王翦
    Trong quyển
    HỔ CHI UY
    虎之威
    Tác giả: Hàn Tố Văn 韩素文
    Bắc Kinh: Trung Quốc Trường An xuất bản xã, 2006.

    Thứ Tư, 10 tháng 1, 2018

    VƯƠNG TIỄN
    (kì 4)

    TẬN DIỆT LỤC QUỐC, 90 TUỔI AN HƯỞNG TUỔI GIÀ

              Năm Tần Vương Chính 秦王政 thứ 22, Vương Bôn 王贲thống lĩnh 10 vạn quân, ra Hàm Cốc quan 函谷关phạt Nguỵ. Nước Nguỵ thỉnh cầu nước Tề xuất binh cứu viện, lúc bấy giờ đại quyền nước Tề do tướng quốc Hậu Thắng 后胜 nắm giữ. Hậu Thắng tiếp nhận vàng do Vương Ngao tặng, mọi việc nước Tề do Hậu Thắng quản. Hậu Thắng nói với Tề Vương Kiến 齐王建 rằng
              - Tần đánh Nguỵ, Triệu cứu viện, trở thành lí do Tần diệt Triệu. Nay Tề giúp Nguỵ, há chẳng phải tự tìm đường chết sao?
              Tề Vương Kiến nghe lời, không xuất binh cứu Nguỵ. 
              Đại Lương 大梁 thành cao hào sâu, quân Tần khó công hạ, Vương Bôn vô kế khả thi. Lúc này, Vương Tiễn 王翦 sai người đưa tin, chỉ có một chữ “thuỷ” . Vương Bôn sai người quan sát Hoàng hà, biết Hoàng hà ở phía tây bắc thành Đại Lương. Vương Bôn cho quân đắp đê phía tây bắc cách thành Đại Lương không xa để hứng mưa. Bấy giờ đang là mùa mưa, mưa mười mấy ngày liên tiếp. Vương Bôn lại sai binh đào mương từ Hoàng hà黄河, Biện hà 汴河để dẫn nước. Đợi nước chứa đầy liền phá đê, nước lớn tuôn như phá vào thành Đại Lương. Nguỵ Vương đang cùng đại thần viết biểu đầu hàng, bị quân Tần bắt lấy.
              Năm Tần Vương Chính thứ 23, Tần Vương Chính muốn đánh nước Sở, triệu kiến Uý Liêu 尉缭. Uý Liêu nói rằng:
              - Không có Vương lão tướng quân thì không thể!
              Tần Vương Chính triệu kiến Vương Tiễn, Vương Tiễn nói rằng:
              - Lão thần đã 80 tuổi làm sao còn có thể làm tướng được? Nhưng nếu Đại Vương nhất định dùng lão thần, lão thần nguyện đem thân bệnh tật này lo cho nước. Sở là nước lớn phía nam, đất đai mấy ngàn dặm, tinh binh mấy chục vạn. Thần cho rằng nếu không đủ 60 vạn quân Tần thì không thể, xin đại vương chuẩn cho.
              - Nếu Tần phát 60 vạn quân đánh Sở thì  trong nước trống không. Để quả nhân suy nghĩ thêm đã!
              Chẳng bao lâu, Tần Vương bái Lí Tín 李信làm Đại tướng, Mông Vũ 蒙武 làm Phó tướng, thống lĩnh 20 vạn quân đánh Kinh Sở. Quân Tần phát binh, Lí Tín đánh Bình Dư 平舆, Mông Vũ đánh Tẩm Địa 寝地. Hai lộ quân Tần hướng đến Thành Phụ 城父. Sở Vương Phụ Sô 负刍 bái Hạng Yên 项燕 làm Đại tướng, Hạng Yên đích thân nghinh địch tại Tây Lăng 西陵, sắp xếp 7 lộ mai phục. Quân Tần toàn lực tấn công, Hạng Yên dẫn quân chống cự. Khi quân hai bên đang kịch chiến, phục quân nước Sở trổi dậy 4 phía, quân Tần đại bại tháo chạy. Quân Tần chạy liền 3 ngày 3 đêm vẫn chưa thoát ra được vòng vây mai phục. Trận chiến Tây Lăng, tướng Tần chết 7 người. Lí Tín chạy đến Bình Dư, Mông Vũ chạy đến nước Triệu.
              Tần Vương Chính cưỡi ngựa đến Tần Dương, nói với Vương Tiễn:
              - Quả nhân cả tin Lí Tín đến nỗi toàn quân cơ hồ bị diệt, đó là tội của quả nhân! Xin lão tướng quân thay quả nhân đi phạt Kinh Sở!
              Vương Tiễn khóc, nói rằng:
              - Lỡ thần cũng bại thì còn mặt mũi nào về lại nước. Xin đại vương phái người khác!
              Tần Vương Chính nói rằng:
              - Xin lão tướng quân chớ chối từ, mau thay quả nhân xuất chinh!
              - Thần vẫn nói là nếu không phải 60 vạn quân thì không thể.
              - Xưa nay, rất ít đại quân vượt qua 10 vạn, càng không có một lần xuất binh đến 60 vạn đại quân. Lão tướng quân có nghĩ cho an nguy của nước Tần không?
              - Sau khi xuất chinh, vây một toà thành có thể cần thời gian mấy năm, công hạ toà thành phải chia binh ra nắm giữ. Nước Sở đất rộng người đông, quân binh cả trăm vạn. Quân Tần nếu ít hơn 60 vạn thì thần lực bất tùng tâm.
              - Danh tướng xưa nay giống như tướng quân coi trọng quân địch thì không thấy nhiều. Thôi thì theo ý kiến của lão tướng quân vậy!
              Tần Vương Chính đích thân nghinh đón Vương Tiễn về Hàm Dương 咸阳, đăng đàn bái làm Thượng tướng, lấy Mông Vũ làm Phó tướng.
              Lúc xuất chinh, Tần Vương Chính tiễn Vương Tiễn đến Bá Thượng 灞上. Vương Tiễn rót rượu dâng lên Tần Vương, nói rằng:
              - Xin đại vương cạn chén, thần vẫn còn một việc.
              Tần Vương Chính uống cạn, nói rằng:
              - Lão tướng quân có việc gì cứ nói!
              Vương Tiễn lấy ra tờ đơn cầu xin Tần Vương ban thưởng, bao gồm một diện tích lớn ruộng đất đai màu mỡ, nhà cửa to lớn v.v... Tần Vương Chính nói rằng:
              - Vì sao lão tướng quân lại có ẩn tâm như thế?
              - Thần giống như ngọn đèn trước gió, không biết tắt lúc nào, chỉ nghĩ đến cho con cháu đời sau.
              Sau khi quân Tần xuất chinh, Vương Tiễn sai người cầu kiến Tần Vương Chính, yêu cầu xậy dựng một vườn hoa đẹp nhất ở Hàm Dương. Chẳng bao lâu, Vương Tiễn lại sai người xin Tần Vương Chính đào một cái ao, thả nuôi nhiều cá, tôm, vịt, ngỗng... Phó tướng Mông Vũ cười nói rằng:
              - Sau khi diệt Sở, lão tướng quân nhất định được phong hầu phong địa, sao mà còn tiểu khí vậy!
              - Đại vương đem 60 vạn quân uỷ thác cho ta, nhất định sợ ta tạo phản. Ta yêu cầu có đất đai nhà cửa ao vườn là để đại vương an tâm.
              Mông Vũ than rằng:
              - Lão tướng quân túc trí đa mưu, tôi xin bái phục.
                                                                                (còn tiếp)

                                                                     Huỳnh Chương Hưng
                                                                     Quy Nhơn 10/01/2018

    Nguyên tác
    VƯƠNG TIỄN
    王翦
    Trong quyển
    HỔ CHI UY
    虎之威
    Tác giả: Hàn Tố Văn 韩素文
    Bắc Kinh: Trung Quốc Trường An xuất bản xã, 2006.

    Dịch thuật: Vương Tiễn (kì 4) (Hổ chi uy)

    Đăng lúc  21:43  |  Thư Mục  Nghiên Cứu - Dịch Thuật  |  Xem chi tiết »

    VƯƠNG TIỄN
    (kì 4)

    TẬN DIỆT LỤC QUỐC, 90 TUỔI AN HƯỞNG TUỔI GIÀ

              Năm Tần Vương Chính 秦王政 thứ 22, Vương Bôn 王贲thống lĩnh 10 vạn quân, ra Hàm Cốc quan 函谷关phạt Nguỵ. Nước Nguỵ thỉnh cầu nước Tề xuất binh cứu viện, lúc bấy giờ đại quyền nước Tề do tướng quốc Hậu Thắng 后胜 nắm giữ. Hậu Thắng tiếp nhận vàng do Vương Ngao tặng, mọi việc nước Tề do Hậu Thắng quản. Hậu Thắng nói với Tề Vương Kiến 齐王建 rằng
              - Tần đánh Nguỵ, Triệu cứu viện, trở thành lí do Tần diệt Triệu. Nay Tề giúp Nguỵ, há chẳng phải tự tìm đường chết sao?
              Tề Vương Kiến nghe lời, không xuất binh cứu Nguỵ. 
              Đại Lương 大梁 thành cao hào sâu, quân Tần khó công hạ, Vương Bôn vô kế khả thi. Lúc này, Vương Tiễn 王翦 sai người đưa tin, chỉ có một chữ “thuỷ” . Vương Bôn sai người quan sát Hoàng hà, biết Hoàng hà ở phía tây bắc thành Đại Lương. Vương Bôn cho quân đắp đê phía tây bắc cách thành Đại Lương không xa để hứng mưa. Bấy giờ đang là mùa mưa, mưa mười mấy ngày liên tiếp. Vương Bôn lại sai binh đào mương từ Hoàng hà黄河, Biện hà 汴河để dẫn nước. Đợi nước chứa đầy liền phá đê, nước lớn tuôn như phá vào thành Đại Lương. Nguỵ Vương đang cùng đại thần viết biểu đầu hàng, bị quân Tần bắt lấy.
              Năm Tần Vương Chính thứ 23, Tần Vương Chính muốn đánh nước Sở, triệu kiến Uý Liêu 尉缭. Uý Liêu nói rằng:
              - Không có Vương lão tướng quân thì không thể!
              Tần Vương Chính triệu kiến Vương Tiễn, Vương Tiễn nói rằng:
              - Lão thần đã 80 tuổi làm sao còn có thể làm tướng được? Nhưng nếu Đại Vương nhất định dùng lão thần, lão thần nguyện đem thân bệnh tật này lo cho nước. Sở là nước lớn phía nam, đất đai mấy ngàn dặm, tinh binh mấy chục vạn. Thần cho rằng nếu không đủ 60 vạn quân Tần thì không thể, xin đại vương chuẩn cho.
              - Nếu Tần phát 60 vạn quân đánh Sở thì  trong nước trống không. Để quả nhân suy nghĩ thêm đã!
              Chẳng bao lâu, Tần Vương bái Lí Tín 李信làm Đại tướng, Mông Vũ 蒙武 làm Phó tướng, thống lĩnh 20 vạn quân đánh Kinh Sở. Quân Tần phát binh, Lí Tín đánh Bình Dư 平舆, Mông Vũ đánh Tẩm Địa 寝地. Hai lộ quân Tần hướng đến Thành Phụ 城父. Sở Vương Phụ Sô 负刍 bái Hạng Yên 项燕 làm Đại tướng, Hạng Yên đích thân nghinh địch tại Tây Lăng 西陵, sắp xếp 7 lộ mai phục. Quân Tần toàn lực tấn công, Hạng Yên dẫn quân chống cự. Khi quân hai bên đang kịch chiến, phục quân nước Sở trổi dậy 4 phía, quân Tần đại bại tháo chạy. Quân Tần chạy liền 3 ngày 3 đêm vẫn chưa thoát ra được vòng vây mai phục. Trận chiến Tây Lăng, tướng Tần chết 7 người. Lí Tín chạy đến Bình Dư, Mông Vũ chạy đến nước Triệu.
              Tần Vương Chính cưỡi ngựa đến Tần Dương, nói với Vương Tiễn:
              - Quả nhân cả tin Lí Tín đến nỗi toàn quân cơ hồ bị diệt, đó là tội của quả nhân! Xin lão tướng quân thay quả nhân đi phạt Kinh Sở!
              Vương Tiễn khóc, nói rằng:
              - Lỡ thần cũng bại thì còn mặt mũi nào về lại nước. Xin đại vương phái người khác!
              Tần Vương Chính nói rằng:
              - Xin lão tướng quân chớ chối từ, mau thay quả nhân xuất chinh!
              - Thần vẫn nói là nếu không phải 60 vạn quân thì không thể.
              - Xưa nay, rất ít đại quân vượt qua 10 vạn, càng không có một lần xuất binh đến 60 vạn đại quân. Lão tướng quân có nghĩ cho an nguy của nước Tần không?
              - Sau khi xuất chinh, vây một toà thành có thể cần thời gian mấy năm, công hạ toà thành phải chia binh ra nắm giữ. Nước Sở đất rộng người đông, quân binh cả trăm vạn. Quân Tần nếu ít hơn 60 vạn thì thần lực bất tùng tâm.
              - Danh tướng xưa nay giống như tướng quân coi trọng quân địch thì không thấy nhiều. Thôi thì theo ý kiến của lão tướng quân vậy!
              Tần Vương Chính đích thân nghinh đón Vương Tiễn về Hàm Dương 咸阳, đăng đàn bái làm Thượng tướng, lấy Mông Vũ làm Phó tướng.
              Lúc xuất chinh, Tần Vương Chính tiễn Vương Tiễn đến Bá Thượng 灞上. Vương Tiễn rót rượu dâng lên Tần Vương, nói rằng:
              - Xin đại vương cạn chén, thần vẫn còn một việc.
              Tần Vương Chính uống cạn, nói rằng:
              - Lão tướng quân có việc gì cứ nói!
              Vương Tiễn lấy ra tờ đơn cầu xin Tần Vương ban thưởng, bao gồm một diện tích lớn ruộng đất đai màu mỡ, nhà cửa to lớn v.v... Tần Vương Chính nói rằng:
              - Vì sao lão tướng quân lại có ẩn tâm như thế?
              - Thần giống như ngọn đèn trước gió, không biết tắt lúc nào, chỉ nghĩ đến cho con cháu đời sau.
              Sau khi quân Tần xuất chinh, Vương Tiễn sai người cầu kiến Tần Vương Chính, yêu cầu xậy dựng một vườn hoa đẹp nhất ở Hàm Dương. Chẳng bao lâu, Vương Tiễn lại sai người xin Tần Vương Chính đào một cái ao, thả nuôi nhiều cá, tôm, vịt, ngỗng... Phó tướng Mông Vũ cười nói rằng:
              - Sau khi diệt Sở, lão tướng quân nhất định được phong hầu phong địa, sao mà còn tiểu khí vậy!
              - Đại vương đem 60 vạn quân uỷ thác cho ta, nhất định sợ ta tạo phản. Ta yêu cầu có đất đai nhà cửa ao vườn là để đại vương an tâm.
              Mông Vũ than rằng:
              - Lão tướng quân túc trí đa mưu, tôi xin bái phục.
                                                                                (còn tiếp)

                                                                     Huỳnh Chương Hưng
                                                                     Quy Nhơn 10/01/2018

    Nguyên tác
    VƯƠNG TIỄN
    王翦
    Trong quyển
    HỔ CHI UY
    虎之威
    Tác giả: Hàn Tố Văn 韩素文
    Bắc Kinh: Trung Quốc Trường An xuất bản xã, 2006.

    Mã nguồn bởi Huỳnh Chương Hưng
    Copyright © 2012 Huỳnh Chương Hưng.
    back to top