Dịch thuật: Tại sao là "Đông sơn tái khởi" .....

 

TẠI SAO LÀ “ĐÔNG SƠN TÁI KHỞI” MÀ KHÔNG PHẢI LÀ

“TÂY SƠN TÁI KHỞI” HAY “NAM SƠN TÁI KHỞI”

          “Đông sơn tái khởi” 东山再起thường dùng để hình dung một người sau khi lui về ở ẩn lại ra nhậm chức, cũng dùng để ví sau khi thất thế lại có lại được vị thế mới. Xuất xứ từ Tấn thư – Tạ An truyện 晋书 - 谢安传:

          Ẩn cư tại Đông sơn ở Cối Kê, qua 40 tuổi lại ra nhậm các chức trọng yếu là Hoàn Ôn Tư mã 桓温司马, Trung thư 中书, Tư đồ 司徒, nhà Tấn nhờ đó mà chuyển nguy thành an.

          Tạ An 谢安 người Dương Hạ 阳夏 Trần quận 陈郡, xuất thân sĩ tộc, lúc trẻ có quan hệ rất tốt với Vương Hi Chi 王羲之, thường vui chơi tại Đông sơn 东山 ở Cối Kê 会稽, ngâm thơ bàn văn. Đương thời trong giai tầng sĩ đại phu phong kiến, Tạ An có danh vọng rất cao. Mọi người đều cho rằng Tạ An là người rất có tài năng, nhưng ông nguyện ẩn cư Đông sơn mà không muốn ra làm quan. Có người từng tiến cử ông ra làm quan, ông chỉ nhậm chức hơn một tháng rồi từ chức về nhà. Thế là trong giới sĩ đại phu lưu truyền câu: “Tạ An không ra làm quan, bách tính làm sao đây?” Đến khi hơn 40 tuổi, Tạ An mới lại tái nhậm chức quan. Do bởi Tạ An trường kì ẩn cư tại Đông sơn, cho nên người đời sau đem việc ông ra làm quan trở lại gọi là “Đông sơn tái khởi” 东山再起.

          Lại có một thuyết khác cho rằng “Đông sơn tái khởi” chỉ Tể tướng Lí Cương 李纲 đời Tống. Lí Cương là phái chủ chiến thời Bắc Tống, từng ra sức tiến cử Nhạc Phi 岳飞 đảm nhậm thống soái kháng Kim. Sau khi Nhạc Phi bị Tần Cối 秦桧 hại chết, Lí Cương cũng bị biếm đến Nhai Châu 崖州 ở đảo Hải Nam 海南 cách kinh thành xa nhất. Do bởi đường xá xa xôi, không hợp thuỷ thổ, khi Lí Cương đến dãy Đông sơn 东山 ở Hải Nam thì bị bệnh, không thể tiếp tục cuộc hành trình, thế là tạm thời ở lại nơi đó. Có một lần, Lí Cương đến miếu dâng hương xin quẻ, gặp được cao tăng chỉ điểm, bèn lên núi tu hành. Về sau Tống Hiếu Tông 宋孝宗kế vị, Tần Cối bị giết, Lí Cương được xá miễn đồng thời cho phục lại nguyên chức, rồi lên đến chức Tể Tướng 宰相.

          Hai câu chuyện này đều bắt đầu từ ẩn cư hoặc bị bãi quan, sau đó lại có được thành tựu. “Đông sơn” là nơi mà họ tái khởi, cho nên có cách nói “Đông sơn tái khởi”. Ngày nay chúng ta thường dùng thành ngữ này để biểu đạt sau khi trải qua thất bại sau đó lại có được thành công.

                                                             Huỳnh Chương Hưng

                                                              Quy Nhơn 24/6/2021 

Nguyên tác Trung văn

Trong quyển

THÚ VỊ VĂN HOÁ TRI THỨC ĐẠI TOÀN

趣味文化知识大全

Thanh Thạch 青石 biên soạn

Trung Quốc Hoa kiều xuất bản xã, 2013