TRẦM NGƯ LẠC NHẠN
沉鱼落雁
Điển xuất: “Trang Tử – Tề vật
luận” 庄子 - 齐物论.
Mao Tường, Lệ Cơ, nhân chi sở mĩ dã;
ngư kiến chi thâm nhập, điểu kiến chi cao phi, mi lộc kiến chi quyết sậu, tứ giả
thục tri thiên hạ chi chính sắc tai?
毛嬙丽姬, 人之所美也; 鱼见之深入, 鸟见之高飞, 糜鹿见之决骤, 四者孰知天下之正色哉?
(Nàng Mao Tường và nàng Lệ Cơ mọi người đều cho là đẹp, cá nhìn thấy liền lặn sâu, chim nhìn thấy liền bay cao, hươu nai nhìn thấy liền chạy dài, bốn con đó, làm sao biết được cái đẹp chân chính trong thiên hạ?)
Thời Xuân Thu, nước Việt sau khi bị nước
Ngô diệt, Việt vương Câu Tiễn 越王勾践một lòng muốn rửa nỗi nhục, nên một mặt nằm gai nếm mật, khích
lệ bản thân mình, mặt khác dùng sắc đẹp của mĩ nữ dâng cho Ngô vương, muốn dùng
mĩ nhân kế để làm tiêu ma chí khí của Ngô vương, nhằm đạt được mục đích phục thù.
Tại thôn Tống La 宋萝 có một mĩ nữ tên Tây Thi 西施, hàng
ngày giặt lụa bên khe, cá trong khe nhìn thấy sắc đẹp của Tây Thi liền lặn sâu
xuống đáy không dám nổi lên mặt nước. Về sau Phạm Lãi 范蠡tìm đến,
đưa nàng về để dâng lên cho Ngô vương. Do bởi dung mạo xinh đẹp, Tây Thi đã mê
hoặc được Ngô vương. Ngô vương không màng đến chính sự, Câu Tiễn cuối cùng phục
quốc.
Thời Hán Nguyên Đế 汉元帝, tuyển chọn mĩ nữ trong thiên hạ đưa vào cung làm cung nữ.
Đương thời có một cô gái xinh đẹp tên Vương Chiêu Quân 王昭君 được tuyển. Gian thần Mao Diên
Thọ 毛延寿 vì không được nàng hối lộ nên cố ý vẽ một bức xấu, còn
bức đẹp tặng cho phiên vương. Phiên vương thấy Chiêu Quân xinh đẹp nên hướng đến
triều Hán đòi cưới, nếu không đồng ý sẽ đem binh đánh. Để tránh chiến tranh,
triều Hán bất đắc dĩ dâng Chiêu Quân để cầu hoà. Khi Vương Chiêu Quân xuất tái,
chim nhạn trên không trung kinh ngạc, rơi xuống rừng cây.
Bổn ý của Trang Tử 庄子 là loài chim loài cá không phân biệt được cái đẹp, chỉ biết thấy có người là tránh. Về sau ý nghĩa có sự chuyển biến , người ta dùng “Trầm ngư lạc nhạn” 沉鱼落雁để xưng tụng dung mao xinh đẹp không gì sánh bằng của cô gái.
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 17/10/2026
Nguồn
ĐỒ GIẢI QUỐC HỌC ĐIỂN CỐ
图解国学典故
Chủ biên: Nhậm Tê Nhiên 任犀然
Bắc Kinh: Trung Quốc Hoa Kiều
xuất bản xã, 2016