KHỔNG QUANG
(tiếp theo)
Khổng Quang 孔光nắm giữ cơ quan trọng yếu rất
lâu, biết rõ pháp luật, thẩm tra xét xử án kiện rất công minh, trong triều khen
ông là “tường bình” 详平 (thẩm tra
kí lưỡng, xét xử công bình). Đương thời, ngoại thích Thuần Vu Trường 淳于长mắc tội bị giết, 6 người thê
thiếp của ông trước khi phát sinh sự việc đã li dị với Thuần Vu Trường hoặc cải
giá. Thừa tướng Địch Phương Tiến 翟方进cho
rằng bọn họ đã từng là thê thiếp của Thuần Vu Trường, nên cũng phải bị liên luỵ
xử trảm. Khổng Quang theo lí ra sức tranh biện bảo toàn tính mạng của họ, nên được
người ta khen ngợi.
Năm Tuy Hoà 绥和thứ 2 (năm 7 trước công nguyên),
Khổng Quang được giữ chức Tả tướng quân 左将军.
Tháng 2, Địch Phương Tiến tự sát, Khổng Quang được chọn làm Thừa tướng. Tháng
3, Thành Đế 成帝 bạo bệnh
qua đời, chiều tối hôm đó, Khổng Quang chính thức được bái làm Thừa tướng.
Sau khi Ai Đế
哀帝lên ngôi, trong hoàng thất
tranh giành kịch liệt. Năm 5 trước công nguyên, tổ mẫu của Ai Đế là Phó thái hậu
傅太后 muồn có tôn hiệu, để có địa
vị ngang cùng với mẹ của Thành Đế là Vương thái hậu 王太后. Khổng Quang biết con người Phó thái hậu cương bạo,
giỏi quyền mưu. Ai Đế từ nhỏ đã do bà nuôi dưỡng, ông lo sợ bà ta sẽ can dự triều
chính, nên đã cùng với đại thần Sư Đan 师丹kiên
quyết chống lại, cuối cùng ông bị Phó thái hậu bãi chức Tướng, cho về quê nhà.
Tại quê nhà, ông đóng cửa không giao tiếp, giữ trọn bổn phận, bình tĩnh đợi chờ
sự thay đổi. Chẳng bao lâu, Chu Bác 朱博,
Bình Đương 平当, Vương Gia
王嘉 trước
sau thay làm Tướng, người bị bức phải tự sát, người bạo bệnh mà chết, người bị
Phó thái hậu quở trách. Năm 2 trước công nguyên, Phó thái hậu bệnh chết, Khổng
Quang được triệu về triều nhậm chức Quan lộc đại phu 光禄大夫, Cấp sự trung 给事中.
Sau hơn 1 tháng, Thừa tướng Vương Gia bị giam vào đại lao rồi chết. Khổng Quang
được Ngự sử đại phu tiến cử, một lần nữa giữ chức Thừa tướng.
Năm 1 trước công
nguyên, triều đình thay đổi quan chế, đổi Thừa tướng thành Đại tư đồ 大司徒. Lúc này, Ai Đế bệnh và qua
đời, Bình Đế 平帝lên ngôi,
do Thái hoàng thái hậu xưng chế, đem quân chính đại quyền trong triều uỷ thác
cho người cháu là Vương Mãng 王莽.
Vương Mãng một lòng muốn đoạt lấy giang san nhà Hán, bèn bài xích những ai không
theo mình, chuyên quyền nắm giữ triều chính, quyền thế cực lớn. Khổng Quang nhân
vì là trọng thần của mấy triều, lại là danh nho, uy vọng rất cao, ngay cả Thái
hoàng thái hậu cũng phải kính trọng, Vương Mãng đành giả vờ khiêm cung hữu lễ đối
với Khổng Quang, nhưng ngầm định hãm hại, khi bài xích người khác, bảo Thái hậu
ngầm ra hiệu Khổng Quang dâng thư đàn hặc. Việc đó khiến Khổng Quang vô cùng lo
sợ, hai ba lần cáo lão hồi hương. Vương Mãng bèn thay đổi để ông làm Thái phó 太傅, mang tiếng là sư phó của Bình
Đế nhưng thực chất là tước đoạt thực quyền của ông. Năm sau, lại thăng ông làm
Thái sư 太师, Thái phó do Vương Mãng kiêm
nhiệm. Khổng Quang bèn thường xưng bệnh không lên triều, để tránh việc vị trí ở
trước Vương Mãng nhưng sẽ gặp tai hoạ. Sau khi Vương Mãng tự xưng “Tể hành” 宰衡 (1) nắm hết đại quyền, Khổng Quang càng kiên quyết
thỉnh cầu từ quan, cuối cùng được chuẩn cho cáo lão hồi hương.
Tháng 4 niên hiệu Thái Sơ Nguyên Tương 太初元将nguyên niên (năm 5 công nguyên), Khổng Quang bệnh và qua đời, được truy thuỵ là Giản Liệt Hầu 简烈侯. Triều đình cử hành tang lễ ông rất long trọng, xe đưa tang đã lên đến hơn vạn chiếc. Sau 3 năm Khổng Quang qua đời, nhà Tây Hán bị Vương Mãng diệt. (hết)
Chú của người dịch
1-Tể hành 宰衡:
từ tôn xưng Tể tướng hoặc chức vụ do Tể tướng đảm nhiệm.
Đời Thương hiền thần Y Doãn 伊尹từng được xưng là “A hành” 阿衡. Đời chu, Chu Công Đán 周公旦từng đảm nhiệm “Thái tể” 太宰. Năm Nguyên Thuỷ 元始 thứ 4 đời Hán Bình Đế 汉平帝triều Tây Hán (năm 4 công nguyên), Hán Bình Đế đã kết hợp xưng hiệu của Y Doãn và Chu Công, ban quan hiệu “Tể hành” 宰衡cho An Hán Công Vương Mãng 安汉公王莽, địa vị là Thượng công 上公 (cao hơn Tam công).
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 06/10/2026
Nguyên tác Trung văn
KHỔNG QUANG
孔光
Trong quyển
TRUNG QUỐC LỊCH ĐẠI TỂ
TƯỚNG LỤC
中国历代宰相录
Chủ biên: Dương Kiếm
Vũ 杨剑宇
Thượng Hải văn hoá xuất
bản xã, 1999