陳國峻
陳朝傑出此奇人
文武兼全在一身
兩退元兵名不朽
民心崇敬頌爲神
TRẦN QUỐC TUẤN
Trần triều kiệt xuất thử kì nhân
Văn võ kiêm toàn tại nhất thân
Lưỡng thoái Nguyên binh danh bất hủ
Dân tâm sùng kính tụng vi Thần
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 06/10/2026
Trần
Quốc Tuấn (1232? - 1300): tên quen thuộc là Trần Hưng Đạo hay Hưng Đạo
Vương, nhà quân sự, nhà chính trị kiệt xuất và là nhà văn Việt Nam đời Trần,
người hương Tức Mặc, phủ Thiên Trường, được phong ấp ở hương Vạn Kiếp huyện Chí
Linh, Hải Dương. Ông là con của An Sinh Vương Trần Liễu (1211 – 1251) và là
cháu gọi Trần Thái Tông bằng chú. Trong cuộc chống quân Nguyên xâm lược lần đầu,
Trần Quốc Tuấn được cử cầm quân trấn giữ biên thuỳ phía bắc. 30 năm sau, trong
hai cuộc kháng chiến chống quân Nguyên lần thứ hai (1285) và lần thứ ba (1287),
Trần Quốc Tuấn được đề bạt làm Quốc công tiết chế thống lĩnh toàn quân. Dưới sự
lãnh đạo của ông, quân đội nhà Trần đã đánh tan trên 70 vạn quân Nguyên Mông
xâm lược, giành chiến thắng lừng lẫy. Công lao to lớn này đưa Trần Quốc Tuấn
lên hàng một thiên tài quân sự có tầm chiến lược, và là anh hùng bậc nhất của
nhà Trần. Nhân dân cả nước kính trọng ông, lập đến thờ sống ông ở Vạn Kiếp. Khi
mất, được phong tặng danh hiệu Thái
sư thượng phụ thượng quốc công, Nhân Vũ Hưng Đạo Đại Vương.
Văn nghiệp quan trọng của Trần Quốc Tuấn, theo sử sách, gồm
hai tác phẩm lí luận quân sự:
“Binh gia diệu lí yếu lược” (Tóm lược chỗ cốt yếu trong nguyên lí kì diệu của nhà binh), ta quen gọi
là “Binh thư yếu lược”
“Vạn Kiếp tông bí truyền thư” (Sách bí truyền của tông phái Vạn Kiếp, hoặc gọi theo Phan Huy Chú là “Vạn
Kiếp binh thư” (Sách binh Vạn Kiếp). Nhưng văn bản đích thực cơ hồ như đã mất.
“Vạn Kiếp tông bí truyền thư” chỉ
còn bài “Tựa” của Trần Khánh Dư (? – 1339) đề ở đầu sách.
Bên cạnh hai tác phẩm đã hầu như thất lạc nói trên, một áng văn còn giữ
được nguyên vẹn là “Dụ chư tì tướng hịch văn” (Bài văn hịch hiểu dụ các
tì tướng), tức “Hịch tướng sĩ”, một áng văn vào hàng kiệt tác.
(Theo “Từ điển văn học” (bộ mới). Chủ biên: Đỗ Đức Hiểu, Nguyễn Huệ
Chi, Phùng Văn Tửu, Trần Hữu Tá. Nhà xuất bản Thế giới, 2004)
Trong “Việt điện u linh tập” 越甸幽靈集 của Lí Tề Xuyên, phần phụ lục
chép về Hưng Đạo Đại Vương có câu:
Trùng Hưng gian, lưỡng thoái Nguyên binh, vi đương thời
võ công đệ nhất. Cập tốt lập miếu tự chi.
重興間, 兩退元兵, 爲當時武功第一. 及卒, 立廟祀之.
(Khoảng thời Trùng Hưng, Vương hai lần đánh lui quân Nguyên, là người có võ công bậc nhất lúc bấy giờ. Đến khi mất, nhà vua lập miếu thờ Vương).
Tạm dịch
TRẦN QUỐC TUẤN
Triều Trần, nhân vật tài năng kiệt xuất này
Văn võ gồm đủ trên cùng một người
Ngài hai lần đánh lui quân Nguyên, danh tiếng trở
nên bất hủ
Lòng dân luôn sùng kính, ca tụng ngài là một vị Thần