NHỮNG THÁNG NĂM TRONG NGỤC
Tư Mã
Thiên 司马迁năm 48 tuổi bị giam vào ngục, hồn phách hoảng sợ vừa mới
trấn tỉnh lại, ý thức được bản thân mình vì nói mấy câu mà phải trả một cái giá
cực đắt, đặt bản thân vào một tình huống không có tiền đồ.
Đối với
những lời Tư Mã Thiên nói cho Lí Lăng 李陵, có lẽ đã kích nộ Vũ
Đế 武帝, quả thực về tâm lí đã có sự chuẩn bị, nhưng Vũ Đế xử
phạt quá nghiêm khắc đối với mình thì thực là không ngờ tới.
Trong
ngục bốn vách âm u, ăn uống kham khổ, Tư Mã Thiên không chỉ tinh thần đầy áp lực và thống khổ, mà còn phải
chịu cái đói giày vò.
Ông suy
nghĩ đến hỉ nộ vô thường của Vũ Đế, quả thực tìm không ra đầu mối. Đối mặt với tiền
đồ đen tối và hoàn cảnh tịch liêu, tâm tư Tư Mã Thiên nhớ đến mình đang viết “Thái
Sử Công thư” 太史公书. Bộ sách này mới viết được một nửa thì đã gặp phải ách
vận như thế này, ngày nào ra khỏi ngục mới viết tiếp đây? Nếu bộ sách này nửa đường
mà bỏ, thì bản thân mình có lỗi với phụ thân, và cũng không làm tròn chức trách
của mình.
Nghĩ đến
việc chưa viết xong bộ “Thái Sử Công thư”, Tư Mã Thiên cảm thấy: việc mà
mình cần phải làm vẫn chưa hoàn thành, bất luận ở vào hoàn cảnh nào, đối với việc
lớn đầu tiên này cũng không được gác bút. Nghĩ đến những tư liệu lịch sử mà đã
từng chỉnh lí qua, ông cấu tứ thành tác phẩm, thậm chí thử nghĩ đến việc viết
ra, ông ghi nhớ trong lòng.
Nhân vật của các đời, các sự kiện lịch sử, hiện lên trong đầu Tư Mã Thiên, ông không còn cảm thấy những ngày trong ngục dài như năm, cảm thấy mạnh mẽ trở lại. Tư Mã Thiên nghĩ đến Chu Văn Vương 周文王từng bị Trụ Vương 纣王nhà Ân 殷giam ở ngục Dũ (Dữu) lí 羑里mà đã viết ra “Chu dịch” 周易; Khổng Tử 孔子chu du các nước, trên đường bị vây khốn tại hai nước Trần 陈và Thái 蔡, suýt chút nữa là chết đói, về sau lại viết ra bộ “Xuân Thu” 春秋; Khuất Nguyên 屈原gặp phải ách vận bị đi đày, đã sáng tác “Li tao” 离骚để làm rõ tâm chí của mình; Tả Khâu Minh 左丘明một đời gập ghềnh đã để lại bộ trứ tác lịch sử “Quốc ngữ” 国语; Tôn Tẫn 孙膑 gặp phải khốc hình cắt gối, cũng đã hoàn thành bộ “Tôn Tẫn binh pháp” 孙膑兵法; Lã Bất Vi 呂不韦 đảm nhận qua chức Tể tướng nước Tần , về sau bị đày đến Tứ Xuyên 四川, ông cùng môn khách viết ra bộ “Lã Thị Xuân Thu” 呂氏春秋; Hàn Phi 韩非viết ra “Thuế nan” 说难 “Cô phẫn” 孤愤, cũng từng trải qua những lúc bất đắc ý, 300 thiên trong “Thi kinh” 诗经, đa phần đều là sáng tác của những người thất ý. Nghĩ đến những nhân vật kiệt xuất đó, trong hoàn cảnh gian nan, họ đã không buông bỏ sự truy cầu của bản thân, Tư Mã Thiên nhận được sự gợi mở và sự cổ vũ rất lớn, ông hi vọng sẽ học được tinh thần phát phẫn của tiên hiền tiền nhân để hoàn thành sự nghiệp của mình. …. (còn tiếp)
Huỳnh Chương
Hưng
Quy Nhơn 06/9/2026
Nguồn
TƯ MÃ THIÊN
司马迁
Tác giả: Đặng
Tương Tử 邓湘子
Triết Giang thiếu niên nhi đồng xuất bản xã, 2006.