TẾ LIỄU DOANH
細柳營
(Doanh Tế Liễu)
Xuất xứ: “Sử kí – Giáng Hầu thế
gia”史記 - 絳侯世家.
“Tế Liễu” 細柳 là địa danh, nay tại phía tây nam huyện
Hàm Dương 咸陽tỉnh Thiểm Tây 陝西, đầu đời Hán từng để lương thực
nơi đây, cho nên gọi là “Tế Liễu thương” 細柳倉 (kho Tế Liễu), về sau danh tướng đời Hán Văn Đế 漢文帝là Chu Á Phu 周亞夫 đóng quân ở đây, nên gọi là “Tế
Liễu doanh” 細柳營.
Thành ngữ “Tế Liễu doanh” 細柳營xuất từ “Sử kí – Giáng Hầu thế gia” 史記 - 絳侯世家:
Dĩ Á Phu vi Tướng quân, quân Tế
Liễu.
以亞夫爲將軍, 軍細柳.
(Lấy Chu Á Phu làm Tướng quân,
đóng quân ở Tế Liễu).
thuật lại
sự kiện Chu Á Phu trị quân nghiêm minh, cho nên đời sau đối với quân đội hoặc
quân doanh có kỉ luật gọi là “Tế Liễu doanh” 細柳營, như trong bài thơ “Quan liệp” 觀獵 của Vương Duy 王維có câu:
Hốt quá Tân Phong thị
Hoàn quy Tế Liễu doanh
忽過新豐市
還歸細柳營
(Bỗng đi ngang qua phố Tân
Phong
Rồi trở về doanh Tế Liễu)
Và như trong thơ của Lô Luân 盧綸:
Đồn quân Tế Liễu doanh
屯軍細柳營
(Đóng quân Tế Liễu doanh)
Còn như Chu Á Phu 周亞夫 trị quân nghiêm minh như thế
nào? Căn cứ vào những ghi chép ở “Chu Á Phu truyện” 周亞夫傳 trong “Sử kí” 史記:
Hán Văn Đế 漢文帝năm thứ 6, cũng chính là năm 158 trước công nguyên,
Hung nô cử binh xâm phạm, Văn Đế 文帝chiếu lệnh
Lưu Lễ 劉禮làm Tướng quân, đóng quân ở Bá
Thượng 覇上, cũng lệnh Chúc Tư Hầu 祝茲侯Từ Lệ 徐厲làm Tướng quân đóng quân ở Cức Môn 棘門, còn Chu Á Phu trấn giữ Hà Nội
河內 làm Tướng quân, đóng quân ở Tế
Liễu 細柳, cùng phòng bị quân Hung nô
nam xâm.
Ngày nọ, để động viên tướng sĩ, Hán
Văn Đế đích thân đến tận nơi để uý lạo. Khi hoàng thượng đến hai nơi là Bá Thượng
và Cức Môn, đều có thể đi thẳng vào quân doanh, trong quân doanh thì kị mã ra
vào không hề bị ngăn cản. Sau đó lúc đến Tế Liễu doanh nơi Chu Á Phu đóng quân,
tình hính lại khác.
Đầu tiên, lúc vừa mới đến, quân sĩ giữ
cổng, ai nấy đều vũ trang, thân khoác áo giáp, tay cầm binh khí sắc bén, còn có
người cầm cung tên chực bắn. Khi đội quân đi đầu của hoàng thượng đến trước, tất
cả đều bị chặn lại ngoài doanh môn.
Vị trưởng quan đội quân của hoàng thượng
bèn tiến lên nói:
-Hoàng thượng sắp đến rồi.
Nhưng viên Đô uý giữ cổng không quan
tâm, lại còn nói:
-Trong quân của chúng tôi chỉ nghe
theo mệnh lệnh của Tướng quân, ngoài ra mệnh lệnh của ai cũng không chấp hành.
Nói xong, vẫn giữ chặt cổng như cũ tuyệt
nhiên không hề sợ sự uy hiếp của đối phương.
Một lúc sau, Hán Văn Đế đến cũng không
thể tiến vào. Văn Đế không biết cách nào, đành phái người mang chiếu lệnh hoàng
đế báo cáo với Chu Á Phu, nói rằng:
-Hoàng
đế đích thân đến muốn uý lạo quân sĩ.
Chu Á Phu nghe qua, mới ra lệnh mở
doanh môn để một đoàn thiên tử nhà Hán tiến vào. Nhưng sĩ binh giữ cổng còn nói
với vị trưởng quan dẫn đầu rằng:
-Tướng quân chúng tôi có quy định
nghiêm nhặt, trong doanh không được ngồi trên ngựa mà đi.
Thế là, Hán Văn Đế đành xuống ngựa,
tay cầm dây cương từ từ tiến lên. Đến trong doanh, Tướng quân Chu Á Phu mới đứng
trước doanh chắp tay hành lễ, nói rằng:
-Tướng quân ở bên ngoài không thể
quỳ bái được, nên ở đây đành lấy quân lễ tương kiến.
Văn Đế nghe qua, vô cùng cảm động,
nhanh chóng hoàn thành quân lễ rồi rời đi. Sau khi rời quân doanh, quần thần
không ai là không kinh ngạc. Lúc bấy giờ Văn Đế mới nói với mọi người:
-Đó mới đúng là vị Tướng quân phụ
trách chân chính. Lúc nãy tại hai quân doanh Bá Thượng và Cức Môn, dường như chỉ
là trò đùa của trẻ con.
Cho nên về sau, “Tế Liễu doanh” 細柳營được dùng để gọi thay một đội
quân mô phạm hoặc một quân doanh mô phạm, tuyệt nhiên không thể dùng để chỉ một
quân doanh thông thường.
Và chữ 營 (doanh) thuộc bộ 火 (hoả), tổng cộng 17 nét, có người viết thành 营, đó là tục tự.
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 12/8/2026
Nguồn
MỖI NHẬT NHẤT TỪ
每日一辭
Biên soạn: Lâm Lê 林藜
Hoa Thị xuất bản
xã ấn hành
Trung Hoa Dân Quốc,
80 niên (1991)