ĐÀO UYÊN MINH
Đào Uyên Minh 陶渊明 (365 – 427): thi nhân thời Đông Tấn, một tên khác là Tiềm 潜, tự Nguyên Lượng 元亮, tên thuỵ là Tĩnh Tiết 靖节, người Sài Tang 柴桑Tầm Dương 浔阳 (nay là phía tây nam Cửu Giang 九江 Giang Tây 江西). Đào Uyên Minh từng nhậm các chức như Giang Châu Tế tửu 江州祭酒, Trấn quân tham quân 镇军参军, Bành Trạch lệnh 彭泽令, về sau ông từ quan về ẩn cư, từ đó không ra làm quan nữa. Tác phẩm của ông hiện tồn 125 bài thơ ca, đề tài chủ yếu là cuộc sống điền viên, ngôn ngữ chất phác tinh luyện, phong cách bình đạm tự nhiên, được tôn là “Điền viên thi chi tổ” 田园诗之祖, “Cổ kim ẩn dật thi nhân chi tông” 古今隐逸诗人之宗. Về tản văn, từ phú Đào Uyên Minh cũng có những tác phẩm nổi tiếng như “Ngũ Liễu tiên sinh truyện” 五柳先生传, “Đào hoa nguyên kí” 桃花源记, “Quy khứ lai hề từ” 归去来兮辞…
Theo “Tống
sử” 宋史, lúc Đào Uyên Minh làm Bành Trạch lệnh, một ngày nọ
trên quận phái viên đốc bưu đến thị sát công việc, huyện lại báo với Đào Uyên
Minh nên mặc áo đội mũ chỉnh tề để nghinh đón. Đào Uyên Minh cảm thán rằng:
我不能为五斗米折腰向乡里小人!
Ngã bất năng vị ngũ đẩu mễ chiết yêu hướng hương lí
tiểu nhân!
(Ta không
thể vì 5 đấu gạo mà khom lưng với bọn tiểu nhân của làng.)
Ngay ngày hôm đó ông
trả ấn từ quan, làm quan chỉ có 80 ngày.
Đào Uyên Minh rất thích rượu. Có một lần ông đang nấu rượu, trên quận có người đến thăm. Đương lúc rượu còn nóng, Đào Uyên Minh thuận tay lấy cát cân 葛巾 (một loại khăn vấn đầu) đang đội trên đầu xuống để lọc rượu. Sau khi lọc xong đem khăn vấn lại trên đầu. Đây chính là điển cố “Cát cân lự tửu” 葛巾滤酒nổi tiếng.
Huỳnh Chương
Hưng
Quy Nhơn 17/8/2026
Nguồn
TRUNG QUÔC CỔ ĐẠI VĂN HOÁ THƯỜNG
THỨC TỪ ĐIỂN
中国古代文化常识辞典
Thương vụ ấn thư quán từ thư
nghiên cứu trung tâm, 2024