THUNG DUNG BẤT BÁCH
從容不迫
Điển xuất: “Trang Tử – Thu thuỷ” 庄子 - 秋水.
Du ngư xuất du thung dung, thị ngư chi lạc dã.
鯈鱼出游從容, 是鱼之乐也
(Cá du dạo chơi thung dung, đó là niềm vui của cá.)
Trang Chu 庄周là người đất Mông 蒙nước Tống
宋 (nay là
phía đông bắc thành phố Thương Khâu 商丘 Hà Nam 河南). Ông làm Tất Viên lại 漆园吏 của đất Mông, nhân vì gia cảnh
nghèo khó, từng mượn gạo ở Giám Hà Hầu 监河侯 (tên chức quan), nhưng lại cự
tuyệt việc Sở Uy Vương 楚威王 đem lễ vật hậu hĩ đến mời.
Trang Chu đã kế thừa và phát triển quan điểm “Đạo pháp tự nhiên” 道法自然 (Đạo là thuận theo tự nhiên) của Lão Tử 老子, cho rằng “Đạo là vô hạn”, cường điệu tính tự sinh tự diệt
của sự vật, phủ nhận chủ tể hữu thần. Tư tưởng của ông bao hàm nhân tố biện chứng
pháp chất phác.
Trong “Trang Tử - Thu thuỷ” 庄子 - 秋水 thuật lại một đoạn đối thoại lí
thú:
Một ngày nọ, Trang Chu 庄周và bạn
là Huệ Thi 惠施 đứng trên cầu Hào 濠 xem cá.
Trang Chu nói rằng:
-Cá đang bơi trong nước một cách thung dung không bức
bách, đó là niềm vui của cá!
Huệ Thi nói rằng:
-Ông không phải là cá, sao lại biết niềm vui của cá!
Trang Chu nói:
-Ông cũng không phải là tôi, sao lại biết tôi không
biết niềm vui của cá!
Huệ Thi lại nói:
-Tôi không phải là ông, đương nhiên là không biết ông,
nhưng ông không phải là cá, nên ông không biết niềm vui của cá là điều không hề
nghi ngờ gì!
Người đời sau dùng “Thung dung bất bách” 從容不迫hình dung “không vội vàng gì, vô cùng trấn tĩnh.”
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 30/7/2026
Nguồn
ĐỒ GIẢI QUỐC HỌC ĐIỂN CỐ
图解国学典故
Chủ biên: Nhậm Tê Nhiên 任犀然
Bắc Kinh: Trung Quốc Hoa Kiều
xuất bản xã, 2016