TĂNG SÂM SÁT NHÂN
曾參殺人
(Tăng Sâm giết người)
Xuất xứ: “Chiến quốc sách – Tần sách” 戰國策 - 秦策.
Thành ngữ “Tăng Sâm sát nhân” 曾參殺人xuất từ “Chiến quốc sách – Tần sách” 戰國策 - 秦策, thuật lại việc Tăng
Sâm 曾參vốn không giết người,
nhưng do vì “dĩ ngoa truyền ngoa”, tiếng đồn nổi lên khắp nơi, biến Tăng Sâm
thành kẻ giết người.
Tăng Tử 曾子tên là Sâm 參, tự Tử Dư 子輿, người Vũ Thành 武城nước Lỗ thời Xuân Thu,
cũng chính là phía tây nam huyện Phí 費tỉnh Sơn Đông 山東hiện nay.
Tăng
Sâm 曾參là học trò mà Khổng Tử 孔子đắc ý, phẩm hạnh đoan
chính, tính tình chí hiếu, thường ngày không những học không biết mệt, mà còn mỗi
ngày ba lần tự xét bản thân. Tương truyền sách “Đại học” 大學là do Tăng Sâm thuật lại,
ông còn viết ra “Hiếu kinh” 孝經, đời sau tôn Tăng Sâm làm “Tông Thánh” 宗聖.
Tăng
Sâm vừa là một học giả, lại là vị thành hiền, làm sao mà lại giết người được?
Nguyên lai “Tăng Sâm” năm đó giết người, quả thực là có người đó, nhưng đó là một
tay lãng tử dồng danh đồng tộc mà thôi. Tình hình trải qua như sau:
Khi
tin tức “Tăng Sâm sát nhân” lần đầu tiên truyền đến tai mẫu thân của Tăng Sâm,
bà đang ngồi dệt vải, thần thái vẫn tự nhiên, không hề dao động. Bởi bà tin chắc
rằng con mình thường ngày thông thư đạt lí, tuân theo quy củ, tuyệt đối không
bao giờ làm những việc vô pháp vô thiên, trái ngược với quốc pháp. Nhưng chẳng
bao lâu sau lại có người đến báo “Tăng Sâm sát nhân”,Tăng mẫu nghe qua vẫn
không tin, lại còn nói với người đến báo rằng: “Con tôi không bao giờ giết người!”,
rồi vẫn cứ dệt vải như thường.
Nhưng
quái sự lại đến, một lúc sau người thứ ba đến báo “Tăng Sâm sát nhân”. Sự việc
đến nước này, lòng tin của Tăng mẫu bắt đầu dao động, nghĩ rằng, trên đời làm
gì có nhiều người rảnh rỗi bịa đặt sự việc như thế. Lẽ nào mấy người đó gây khó
dễ con mình. Tăng mẫu tự nói với mình: “Không bao giờ! Không bao giờ”.
Nhưng,
nhiều người đều nói “Tăng Sâm sát nhân”, sự thực như thế, khiến không thể không
tin. Bà lo lắng, trong lòng hoảng sợ bèn leo lên thang vượt qua tường bỏ chạy,
tránh bị liên luỵ bởi tội của con mình.
Người
đời sau dùng “Tăng Sâm sát nhân” 曾參殺人để ví tai hoạ bởi vu oan, cũng có thể dùng để ví sự việc bịa đặt, trải
qua đôi ba lần lan truyền cũng có thể “dĩ nguỵ loạn chân”. Đương nhiên, từ
trong câu chuyện này, cũng có thể nói ró 2 điều tương phản:
1-Tin
đồn đối với kẻ trí, phàm là việc không có căn cứ thì không những không nên tin
mà còn không nên truyền bá.
2-Kiên
định lòng tin là vô cùng quan trọng. Chỉ có nhận thức rõ ràng, kiến giải chính
xác thì lòng tin mới không dao động. Được như thế thì thành ngữ “Tăng Sâm sát
nhân” này càng có ý nghĩa tích cực của nó.
Phụ lục của người dịch
曾参杀人
昔者, 曾子处费, 费人有与曾子同名族者而杀人. 人告曾子母曰: ‘曾参杀人.’ 曾子之母曰: ‘吾子不杀人!’ 织自若. 有顷焉, 人又曰: ‘曾参杀人.’其母尚织自若也. 顷之, 一人又告之曰: ‘曾参杀人!’其母惧, 投杼逾墙而走. 夫以曾参之贤与母之信也, 而三人疑之, 则慈母不能信也. (战国策 - 秦策二)
TĂNG SÂM SÁT NHÂN
Tích giả,
Tăng Tử xứ Phí, Phí nhân hữu dữ Tăng Tử đồng danh tộc giả nhi sát nhân. Nhân
cáo Tăng Tử mẫu viết: ‘Tăng Sâm sát nhân.’ Tăng Tử chi mẫu viết: ‘Ngô tử bất
sát nhân!’ Chức tự nhược. Hữu khoảnh yên, nhân hựu viết: ‘Tăng Sâm sát nhân!’
Kì mẫu thượng chức tự nhược dã. Khoảnh chi, nhất nhân hựu cáo chi viết: ‘Tăng
Sâm sát nhân!’ Kì mẫu cụ, đầu trữ du tường nhi tẩu. Phù dĩ Tăng Sâm chi hiền dữ
mẫu chi tín dã, nhi tam nhân nghi chi, tắc từ mẫu bất năng tín dã.
(Chiến
quốc sách – Tần sách nhị)
TĂNG SÂM GIẾT NGƯỜI
Ngày xưa, Tăng Sâm ở đất Phí, trong số người đất Phí có
người cùng họ tên với Tăng Sâm mà giết người. Có người đến báo cho mẹ Tăng Sâm:
‘Tăng Sâm giết người rồi.’ Mẹ Tăng Sâm nói rằng: ‘Con ta không giết người!’ Bà
vẫn dệt vải như thường. Lát sau, có người đến báo: “Tăng Sâm giết người rồi!’
Mẹ Tăng Sâm vẫn cứ dệt vải như thường. Một lát sau nữa, lại có người đến báo:
‘Tăng Sâm giết người rồi!’ Lúc này mẹ Tăng Sâm hoảng sợ, quăng chiếc thoi vượt
tường mà bỏ chạy. Phàm với đức hiền của Tăng Sâm và lòng tin tưởng vào con của
bà mẹ, mà cả ba người đều nghi ngờ Tăng Sâm, thì bà mẹ cũng không thể tin vào
con được.
(Theo “Quốc ngữ - Chiến quốc sách” 国语 - 战国策Lí Duy Kì 李维琦điểm hiệu. Trường Sa: Nhạc Lộc thư xã, 2006)
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 13/7/2026
Nguồn
MỖI NHẬT NHẤT TỪ
每日一辭
Biên soạn: Lâm Lê 林藜
Hoa Thị xuất bản
xã ấn hành
Trung Hoa Dân Quốc,
80 niên (1991)