景公问忠臣之行何如
晏子对以不与君行邪
景公问晏子曰: “忠臣之行何如?”
对曰: “不掩君过, 谏乎前, 不华乎外 (1). 选贤进能,
不私乎内 (2). 称身就位 (3), 计能定禄. 睹贤不居其上, 受禄不过其量.
不权居以为行 (4), 不称位以为忠. 不掩贤以隐长 (5), 不刻下以谀上 (6). 君在不事太子, 国急不交诸侯. 顺則进, 否則退, 不与君行邪也.”
(晏子春秋)
CẢNH CÔNG VẤN TRUNG THẦN CHI HÀNH HÀ NHƯ
ÁN TỬ ĐỐI DĨ BẤT DỮ QUÂN HÀNH TÀ
Cảnh Công
vấn Án Tử viết: “Trung thần chi hành hà như?”
Đối viết:
“Bất yểm quân quá, gián hồ tiền, bất hoa hồ ngoại (1). Tuyển hiền tiến
năng, bất tư hồ nội (2). Xưng thân tựu vị (3), kế năng định
lộc. Đổ hiền bất cư kì thượng, thụ lộc bất quá kì lượng. Bất quyền cư dĩ vi hành
(4), bất xưng vị dĩ vi trung. Bất yểm hiền dĩ ẩn trường (5),
bất khắc hạ dĩ du thượng (6). Quân tại bất sự thái tử, quốc cấp bất
giao chư hầu. Thuận tắc tiến, bĩ tắc thoái, bất dữ quân hành tà dã.”
(Án Tử Xuân Thu)
Chú thích
1-Hoa 华:
thông với 哗 (hoa),
ở đây chỉ tuyên dương, khoe khoang.
2-Tư 私:
thiên ái, riêng yêu.
3-Xưng 称:
cân đong. Vị 位: quan chức
4-Quyền 权:
đong lường. Ở đây mang ý nghĩa tính toán so đo. Cư 居:
vị.
5-Yểm 掩:
che đậy.
6- Khắc 刻: hà khắc với kẻ dưới.
CẢNH CÔNG HỎI HÀNH VI CỦA
TRUNG THẦN LÀ NHƯ THẾ NÀO
ÁN TỬ ĐÁP KHÔNG CÙNG VỚI QUÂN
CHỦ LÀM ĐIỀU TÀ VẠY
Cảnh Công hỏi Án Tử rằng: “Hành vi của trung thần phải là
như thế nào?”
Án Tử đáp: “Không che giấu sai trái của vị quân chủ, đối với sai trái của quân chủ nên can ngăn trước mặt, không khoe khoang bên ngoài. Tuyển chọn người hiền đức, tiến cử kẻ tài năng, không thiên vị đối với thân cận của mình. Lường phẩm đức của mình mà đảm nhậm chức quan thích hợp. Xét tài năng của mình để nhận bổng lộc thích đáng. Thấy người hiền đức, chức vị của mình không vượt qua họ, lúc nhận bổng lộc, không vượt quá số lượng mà mình đáng có. Không lấy chức vị cao thấp của mình ra so đo để hoá thành phẩm hạnh tốt, không đem địa vị cao thấp của mình ra tính toán để hoá thành lòng trung thành. Không áp chế người hiền đức, che giấu tài năng của họ, không hà khắc với kẻ dưới để a dua người trên. Vị quân chủ còn khoẻ mạnh thì không thờ phụng thái tử, quốc gia nguy nan thì không kết giao với chư hầu. Lúc thuận thì tiến lên, lúc bĩ thì lui về, không được cùng với vị quân chủ làm những điều tà vạy.”
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 14/7/2026
Nguồn
ÁN TỬ XUÂN THU
晏子春秋
Dịch chú: Trần Đào 陈涛
Trung Hoa thư cục, 2007.