偶成
錦綉輿圖破裂多
誰能勇執魯陽戈
投醪饗士同甘苦
掃盡狂澜挽太和
NGẪU THÀNH
Cẩm tú dư đồ phá liệt đa
Thuỳ năng dũng chấp Lỗ Dương qua
Đầu lao hưởng sĩ đồng cam khổ
Tảo tận cuồng lan vãn thái hoà
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 04/6/2026
Dư
đồ 輿圖: địa đồ, bản đồ.
Lỗ
Dương qua 魯陽戈: cây giáo của Lỗ Dương Công, ý chỉ một sức lực phi
phàm xoay chuyển được cục diện từ nguy sang an. Điển xuất từ “Hoài Nam Tử -
Lãm minh huấn” 淮南子 - 览冥训:
Lỗ Dương Công dữ Hàn cấu nan, chiến hàm nhật mộ, viên
qua nhi huy chi, nhật vị chi phản tam xá.
鲁阳公与韩构难, 战酣日暮, 援戈而撝之, 日为之反三舍.
(Lỗ Dương Công cùng nước Hàn giao chiến, cuộc chiến đến lúc
gay cấn nan phân nan giải thì mặt trời lặn về phia tây, Lỗ Dương Công cầm giáo
hướng về mặt trời huơ động, mặt trời bèn lui, lên cao lại ba xá)
Đầu
lao hưởng sĩ 投醪饗士: đem rượu hoà vào nước sông để dân cùng uống.
Điển xuất từ “Lã Thị Xuân Thu –
Thuận dân” 呂氏春秋 - 顺民.
越王苦会稽之耻,欲深得民心,以致必死于吴. 身不安枕席, 口不甘厚味, 目不视靡曼, 耳不听钟鼓. 三年苦身劳力, 焦唇干肺. 內亲群臣, 下养百姓, 以来其心. 有甘肥不足分, 弗敢食, 有酒流之江, 与民同之.
Việt Vương khổ Cối Kê
chi sỉ, dục thâm đắc dân tâm, dĩ trí tất tử vu Ngô. Thân bất an chẩm tịch, khẩu
bất cam hậu vị, mục bất thị mị man, nhĩ bất thính chung cổ. Tam niên khổ thân
lao lực, tiêu thần can phế. Nội thân quần thần, hạ dưỡng bách tính, dĩ lai kì
tâm. Hữu cam phì bất túc phân, phất cảm thực, hữu tửu lưu chi giang, dữ dân
đồng chi.
(Việt Vương khổ vì mối nhục Cối Kê, muốn có được lòng dân để
tử chiến với nước Ngô, đến nỗi thân không yên nơi giường chiếu, miệng không ăn
món ngon, mắt không nhìn mĩ sắc, tai không nghe chuông trống âm nhạc. Ba năm khổ
thân lao lực, môi khô phổi héo. Trong thì thân cận quần thần, dưới thì nuôi dưỡng
bách tính để có mong được nhân tâm. Nếu có được món ngon mà không đủ phân chia
thì bản thân mình không dám ăn, nếu có được rượu thì đem hoà với nước sông để
người dân cùng uống.)
Nguyễn Trãi trong “Bình
Ngô đại cáo” cũng đã viết:
揭竿爲旗,氓隸之徒四集
投醪饗士,父子之兵一心
Yết can vi kì, manh lệ chi đồ tứ tập
Đầu lao hưởng sĩ, phụ tử chi binh nhất
tâm
(Nhân dân bốn cõi một nhà, dựng cần
trúc ngọn cờ phấp phới
Tướng sĩ một lòng phụ tử, hoà nước
sông chén rượu ngọt ngào)
(Bản dịch của Ngô Tất Tố)
Cuồng lan 狂澜: con sóng to lớn hung dữ.
Tạm dịch
NGẪU THÀNH
Bức địa đồ tươi đẹp bị rách nhiều chỗ,
Ai là người có thể dũng mãnh cầm ngọn giáo của Lỗ Dương Công.
Hoà nước sông chén rượu ngọt ngào, tướng sĩ cùng dân một lòng
đồng cam cộng khổ,
Quét sạch cơn sóng dữ đem lại thái bình.