景公欲以人礼葬走狗. 晏子谏
景公走狗死 (1). 公令外共之棺 (2), 内给之祭 (3). 晏子闻之, 谏.
公曰: “亦细物也 (4), 特以与左右为笑耳 (5).
晏子曰: “君过矣! 夫厚藉敛不以反 (6), 民弃货财而笑左右, 傲细民之忧而崇左右之笑 (7), 則国亦无望已. 且夫孤老冻馁, 而死狗有祭; 鳏寡不恤, 而死狗有棺.
行辟若此 (8), 百姓闻之, 必怨吾君; 诸侯闻之,
必轻吾君. 怨聚于百姓, 而权轻于诸侯, 而乃以为细物,
君其图之.”
公曰: “善.” 趣庖治狗以会朝属 (9).
(晏子春秋)
CẢNH CÔNG DỤC DĨ NHÂN LỄ TÁNG TẨU CẨU. ÁN TỬ GIÁN
Cảnh
Công tẩu cẩu tử (1). Công lệnh ngoại cung chi quan (2), nội
cấp chi tế (3). Án Tử văn chi, gián.
Công viết:
“Diệc tế vật dã (4), đặc dĩ dữ tả hữu vi tiếu nhĩ (5).
Án Tử
viết: “Quân quá hĩ! Phù hậu tịch liễm bất dĩ phản dân (6), khí hoá
tài nhi tiếu tả hữu, ngạo tế dân chi ưu nhi sùng tả hữu chi tiếu (7),
tắc quốc diệc vô vọng dĩ. Thả phù cô lão đống nỗi, nhi tử cẩu hữu tế; quan quả
bất tuất, nhi tử cẩu hữu quan. Hành phích nhược thử (8), bách tính
văn chi, tất oán ngô quân; chư hầu văn chi, tất khinh ngô quân. Oán tụ vu bách
tính, nhi quyền khinh vu chư hầu, nhi nãi dĩ vi tế vật, quân kì đồ chi.”
Công viết:
“Thiện”. Xúc bào trị cẩu dĩ hội triều thuộc (9).
(Án Tử Xuân Thu)
Chú thích
1-Tẩu cẩu 走狗:
chó săn.
2-Cung 共:
chữ 共 (cộng) ở đây thông với chữ 供 (cung).
3-Cấp 给:
cung cấp.
4-Tế vật 细物:
chuyện nhỏ, không đáng để nói tới.
5-Đặc 特:
chẳng qua chỉ là.
6-Phản 反:
thông với 返 (phản), cấp lại cho.
7-Sùng 崇:
coi trọng.
8-Phích 辟:
tà vạy.
9-Xúc 趣: thôi thúc, giục. Bào 庖: đầu bếp. Triều thuộc 朝属: bề tôi của triều đình.
CẢNH CÔNG MUỐN DÙNG LỄ AN
TÁNG NGƯỜI ĐỂ TÁNG CHÓ.
ÁN TỬ CAN GIÁN
Con chó săn của Cảnh Công chết, Cảnh Công lệnh cho ngoài
cung cung cấp cho chó quan tài, trong cung thì cung cấp tế phẩm. Án Tử nghe được
chuyện đó liền can gián.
Cảnh Công nói rằng: “Cũng là chuyện nhỏ thôi, chẳng qua chỉ
là mượn việc đó để vui cùng với tả hữu bên cạnh.
Án Tử nói rằng: “Ngài sai rồi! Không đem tiền tài đã thu được
cấp phát lại cho bách tính, mà lại hao phí tiền tài để vui cùng tả hữu bên cạnh;
coi thường nỗi lo của bách tính, mà coi trọng cái cười của tả hữu, làm như thế
đất nước sẽ không có hi vọng. Vả lại trẻ mồ côi, người già yếu thì đói rét thế
mà con chó chết lại có được tế phẩm; đàn ông không vợ, đàn bà không chồng thì
không được thương xót cứu giúp mà con chó chết lại có được quan tài. Làm những
việc tà vạy như thế, bách tính nghe được tất sẽ oán hận quốc quân của ta; chư hầu
nghe được, tất sẽ coi thường quốc quân của ta. Bách tính thì tích tụ oán hận quốc
quân, chư hầu thì coi thường quốc quân, mà ngài lại cho rằng đó là chuyện nhỏ
sao, thần mong ngài suy nghĩ lại.”
Cảnh Công nói rằng: “Nói rất hay.” Thế là giục đầu bếp giết chó để làm tiệc đãi bề tôi.
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 05/6/2026
Nguồn
ÁN TỬ XUÂN THU
晏子春秋
Dịch chú: Trần Đào 陈涛
Trung Hoa thư cục, 2007.