卜算子
八月桂香清
滿樹黄秋色
九里茫茫吐淡濃
岩客來沉默
西陸起微風
地上陳金粟
慢慢香飄帶吉祥
富貴團圓得
BỐC TOÁN TỬ
Bát
nguyệt quế hương thanh
Mãn thụ
hoàng thu sắc
Cửu lí
mang mang thổ đạm nùng
Nham khách lai trầm mặc
Tây lục
khởi vi phong
Địa
thượng trần kim túc
Mạn mạn
hương phiêu đới cát tường
Phú quý đoàn viên đắc
Huỳnh
Chương Hưng
Quy Nhơn 25/6/20226
Nhân vì dựa theo chất gỗ, sắc hoa, tập quán sinh trưởng
mà hoa quế có nhiều biệt xưng, như :
“Mộc tê” 木樨: vỏ cây quế có nhiều đường vân giống
như ở sừng tê giác, chất gỗ lại cứng nên có tên như thế.
“Nham quế” 岩桂: hoa quế trong tự nhiên phân bố ở
những khe núi nên có tên như thế, cho nên người xưa gọi hoa quế là “nham
khách” 岩客.
“Cửu lí hương” 九里香: mùi thơm của hoa quế nồng đậm,
hương khí có thể bay đến nơi xa nên có tên gọi như thế.
“Kim túc” 金粟:
hoa quế lúc nở rộ, nhìn giống như những hạt gạo, sắc vàng kim nên có tên
như thế.
Ngoài ra còn có loại dựa theo sắc hoa và chủng loại
nên có “kim quế” 金桂với
hoa vàng, “ngân quế” 銀桂với
hoa trắng, “đan quế” 丹桂 với hoa sắc hồng nhạt, và “Tứ
quý quế” 四季桂.
Cũng vì chữ “quế” 桂 đồng âm với chữ “quý” 貴nên trong văn hoá truyền thống Trung Quốc,
hoa quế tượng trưng cho “phú quý cát tường” 富貴吉祥, “gia đình đoàn viên” 家庭團圓, “hữu ái hoà mục” 友愛和睦, “chiết quế đăng
khoa” .折桂登科.
Tây lục 西陸: chỉ mùa thu. Trong Tuỳ thư
- Thiên văn chí 隋書 - 天文志 có chép:
日從黃道東行, 一日一夜行一度, 三百六十五日有奇而周天. (日)
行東陸謂之春, 行南陸謂之夏, 行西陸謂之秋,
行北陸謂之冬.
Nhật tùng hoàng đạo đông hành, nhất nhật nhất dạ hành nhất độ, tam bách lục thập ngũ nhật hữu cơ nhi chu thiên, (Nhật) hành đông lục vị chi xuân, hành nam lục vị chi hạ, hành tây lục vị chi thu, hành bắc lục vị chi đông.
(Mặt trời theo đường hoàng đạo đi về phía đông, một ngày một đêm đi được một vòng, ba trăm sáu mươi lăm ngày có lẽ thì giáp vòng trái đất. (Mặt trời) đi đến đông lục gọi là xuân, đi đến nam lục gọi là hạ, đi đến tây lục gọi là thu, đi đến bắc lục gọi là đông.)
Tạm dịch
Tháng Tám, hương quế
thanh thanh
Khắp cành, vàng một sắc
thu
Chín dặm mênh mang
hương đậm nhạt
“Nham khách” đang trầm mặc
Thu đến làn gió nhẹ
thổi qua
Trên mặt đất bày ra
kim túc
Mùi hương chầm chậm
theo gió mang đến điềm cát tường
Được đoàn viên phú
quý