"CỔ THI THẬP CỬU THỦ"
“Cổ
thi thập cửu thủ” 古诗十九首là một tên một
nhóm 19 bài thơ không rõ tác giả, những bài thơ này không cùng một thời đại, cũng
không do cùng một người sáng tác, nhìn chung chúng sản sinh vào khoảng cuối thời
Đông Hán. Tiêu Thống 萧统nhà Lương 梁 thời
Nam triều đã tập họp lại, đưa vào trong “Văn tuyển” 文选, lấy tiêu đề là “Cổ thi thập cửu thủ” 古诗十九首.
Tác giả
của “Cổ thi thập cửu thủ” không phải là một người, cho nên nội dung tư tưởng
mà chúng phản ánh rất phức tạp, chủ để có “khuê nhân oán biệt” 闺人怨別, “du tử hoài hương” 游子怀乡, “du hoạn vô thành” 游宦无成, “truy cầu hưởng
lạc”追求享乐 …
nhưng chúng có một đặc trưng chung đó là sự thương cảm đối với đời người dễ qua
đi, thời gian mau trôi qua, có nỗi ưu tư lo lắng như sợ không kịp, những điều đó
đã phản ánh đêm trước cuộc đại động loạn của xã hội, nhân sĩ thất ý đối với cuộc
sống hiện thực và sự mâu thuẫn cùng sầu khổ của yêu cầu nội tâm.
Thành tựu
nghệ thuật của “Cổ thi thập bát thủ” vô cùng nổi bật, được khen là “kinh
tâm động phách, nhất tự thiên kim” 惊心动魄, 一字千金. Nét đặc sắc nghệ thuật chủ yếu là sở trường về trữ tình:
dung tình nhập cảnh, ngụ tình vào cảnh, lại sở trường thông qua một tình tiết sinh
hoạt nào đó mà bày tỏ hoạt động nội tâm của tác giả, cách trữ tình mang ý vị tự
sự; đồng thời khéo vận dụng thủ pháp tỉ hứng, dùng mực tuy không nhiều nhưng có
thể nói gần chỉ xa, lời ngắn tình dài; ngôn ngữ không trau chuốt đẽo gọt, gần gũi
tự nhiên, nhưng lại rất tinh luyện dị thường, hàm súc phong phú, dư vị vô cùng.
“Cổ thi thập cửu thủ” là tiêu chí thơ ngũ ngôn đã đạt đến giai đoạn thành
thục, được Lưu Hiệp 刘勰khen là “Ngũ ngôn chi quan miện” 五言之冠冕.
19 bài
lấy câu đầu làm tiêu đề, lần lượt là:
1-“Hành
hành trùng hành hành” 行行重行行
2-“Thanh
thanh hà bạn thảo” 青青河畔草
3-“Thanh
thanh lăng thượng bách” 青青陵上柏
4-“Kim
nhật lương yến hội” 今日良宴会
5-“Tây
bắc hữu cao lâu” 西北有高楼
6-“Thiệp
giang thái phù dung” 涉江采芙蓉
7-“Minh
nguyệt kiểu dạ quang” 明月皎夜光
8-“Nhiễm
nhiễm cô sinh trúc” 冉冉生孤竹
9-“Đình
trung hữu kì thụ” 庭中有奇树
10-“Điều
điều khiên ngưu tinh” 迢迢牵牛星
11-“Hồi
xa giá ngôn mại” 回车驾言迈
12-“Đông
thành cao thả trường” 东城高且长
13-“Khu
xa thướng đông môn” 驱车上东门
14-“Khứ
giả hồi dĩ sơ” 去者回以疏
15-“Sinh
niên bất mãn bách” 生年不满百
16-“Lẫm
lẫm tuế vân mộ” 凜凜岁云暮
17-“Mạnh
đông hàn khí chí” 孟冬寒气至
18-“Khách
tùng viễn phương lai” 客从远方来
19-“Minh nguyệt hà kiểu kiểu” 明月何皎皎
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 06/6/2026
Nguồn
BẤT KHẢ BẤT TRI ĐÍCH 3000 CÁ VĂN HOÁ THƯỜNG THỨC
不可不知的3000个文化常识
Biên soạn: Tinh Hán 星汉