“BÁCH GIA TÍNH”
Nói
đến “tính thị” 姓氏 (họ) Trung Quốc, tất nhiên không thể tách rời
quyển “Bách gia tính” 百家姓mà người Trung Quốc đều quen thuộc. “Bách gia tính” 百家姓 cùng với
“Tam tự kinh” 三字經, “Thiên tự văn” 千字文, “Ấu học quỳnh lâm” 幼学琼林 đều là sách
vở lòng cho trẻ em vào thời cổ Trung Quốc.
“Bách
gia tính” không rõ tác giả là ai, nhìn chung cho rằng do một người bình thường
tại Tiền Đường 钱塘 (Hàng Châu
杭州 Chiết Giang 浙江) ở Ngô Việt quốc 吴越国 (năm 907 –
năm 978) biên soạn. Ngô Việt quốc là một trong 10 tiểu quốc thời Ngũ đại, do Tiền
Lưu 钱鏐người Lâm
An 临安 Chiết
Giang 浙江sáng lập.
Sở dĩ 4 họ “Triệu Tiền Tôn Li” 赵钱孙李 xếp đầu tiên trong “Bách gia tính”, theo truyền thuyết là nhân
vì hoàng đế triều Tống đương thời là họ Triệu 赵, quốc vương của Ngô Việt quốc họ Tiền 钱; chính phi của Ngô Việt quốc vương là họ Tôn 孙, Nam Đường quốc vương là họ Lí 李, cho nên đem 4 họ đó xếp lên hàng đầu trong “Bách
gia tính”.
“Bách
gia” 百家trong “Bách
gia tính” không phải chỉ chính xác 100 họ, mà chỉ là khái số. “Bách gia
tính” hiện này, toàn sách có 568 chữ, ghi lại 504 họ, trong đó đơn tính là
444 họ, phức tính là 60 họ. “Bách gia tính” dùng thể lệ tứ ngôn, 4 câu gieo
vần, thứ tự xếp theo không phải lấy số nhân khẩu nhiều ít làm căn cứ, mà là sắp
xếp dựa theo lúc đọc lên thuận miệng, dễ học dễ nhớ.
Bản “Bách gia tính” được in ấn sớm nhất hiện nay là bản xuất bản đầu thế kỉ thứ 4 (thời Nguyên), ngữ âm căn cứ theo Hán tự và Mông Cổ tự. Nhưng bản “Bách gia tính” đời Nguyên (năm 1279 – năm 1368) không hoàn chỉnh, mãi đến đời Minh mới có thể xem như được thu lục hoàn chỉnh. Bản “Bách gia tính” đời Minh ghi chép tổng cộng có 438 họ, trong đó đơn tính là 408 họ, phức tính là 30 họ. Đến hậu kì đời Thanh xuất hiện “Tăng quảng Bách gia tính” 增广百家姓 , trong sách ghi chép đơn tính có 444 họ, phức tính có 60 họ.
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 30/6/2026
Nguồn
TRUNG QUỐC TÍNH THỊ
中国姓氏
Biên soạn: Thượng Quan Ngôn Linh 上官言灵
Hợp Phì: Hoàng Sơn thư xã, 2014