TRỰC NGÔN CỔ HOẠ
直言贾祸
Điển xuất: “Tả truyện – Thành Công
thập ngũ niên” 左传 - 成公十五年.
Tử hiếu trực ngôn, tất cập vu nạn.
子好直言必及于难
(Ông thích nói thẳng, ắt sẽ gặp nạn)
Thời Xuân Thu, trong số bề tôi của Tấn
Lệ Công 晋厉公có vị đại thần tên Bá Tông 伯宗, tính
tình thẳng thắn, đối với những việc xấu trong triều, ông dám trực ngôn chỉ
trích phê bình.
Đương thời, Khích Khắc 郤克, Khích Kĩ 郤錡, Khích Chí 郤至 (người
đời gọi là “tam Khích” 三郤) nắm giữ triều chính của nước
Tấn. Tấn Lệ Công lại là một hôn quân, cho nên, những kẻ a dua nịnh hót thì được
sủng ái, những ai thẳng thắn can gián thì gặp nạn.
Vợ của Bá Tông biết ông là người chính
trực, dám nói thẳng, dám can gián, cho nên mỗi khi Bá Tông lên triều, bà luôn
khuyên ông, nói rằng:
-Bọn trộm cắp thì căm ghét chủ
nhân, bách tính thì chán ghét đại quan. Ông thích nói thẳng, ắt sẽ gặp hoạ hoạn.
Về sau, Bá Tông mấy lần khuyên Tấn Lệ
Công tước bỏ quyền thế của “tam Khích”,
nhưng Lệ Công không nghe.
“Tam Khích” sau khi biết được, trước mặt
Lệ Công nhiều lần nói những lời vu hãm Bá Tông. Cuối cùng, Bá Tông nhân vì trực
ngôn mà bị hại.
Người đời sau dùng “Trực ngôn cổ hoạ” 直言贾祸 (trực ngôn thì chuốc lấy tai hoạ) để chỉ việc nói thẳng không kiêng kị, sẽ tự chuốc lấy hoạ hoạn.
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 29/6/2026
Nguồn
ĐỒ GIẢI QUỐC HỌC ĐIỂN CỐ
图解国学典故
Chủ biên: Nhậm Tê Nhiên 任犀然
Bắc Kinh: Trung Quốc Hoa Kiều
xuất bản xã, 2016