SỰ KIỆN LÍ LĂNG
Phụ
thân Lí Lăng 李陵 Lí Đương Hộ 李当户là con trưởng của
“Phi tướng quân” Lí Quảng 李广, cũng chính là nói,
Lí Lăng là cháu của Lí Quảng, cũng là cháu gọi Li Cảm 李敢bằng
chú, người mà bị Hoắc Khứ Bệnh 霍去病ngầm bắn tên giết
chết.
Lí Lăng
nhỏ hơn Tư Mã Thiên 11 tuổi, lúc ông làm quan Lang 郎,
sở trường về cưỡi ngựa bắn cung, yêu mến đồng sự, đối với người có thân phận thấp
kém, ông cũng giữ lễ khiêm tốn, nhân duyên cực tốt. Đại khái Vũ Đế tự giác hổ
thẹn với tiên nhân của Lí Lăng, lại cho rằng ông có phong phạm của “Phi tướng
quân” Lí Quảng, nên đã mệnh cho ông thống lĩnh 8.000 kị binh, thâm nhập Hung nô
2000 dặm, tuy không tác chiến với Hung nô, nhưng đem về những tư liệu địa hình
dọc đường. Vũ Đế vui mừng phong ông làm “Kị đô uý” 骑都尉,
bảo ông dẫn 5000 sĩ binh tại Tửu Tuyền 酒泉,
Trương Dịch 张掖dạy sĩ tốt cưỡi ngựa bắn cung, đề phòng Hung nô nam
xâm.
Năm mà
“Nhị Sư tướng quân” 贰师将军 (Lí Quảng Lợi – ND) “khải hoàn”, Thiền vu Hung nô qua
đời, tân Thiền Vu vừa mới lên ngôi, Vũ Đế đã muốn công phá các thành còn lại của Đại Uyển 大宛,
một lần nữa phát động chiến tranh với Hung nô. Tân Thiền vu cho rằng vừa mới nhậm
chức mà đánh nhau là không hay, thế là phái người đi cầu hoà, biểu thị muốn
trao đổi con tin của hai bên Hán và Hung nô.
Năm sau
(năm 100 trước công nguyên), Vũ Đế phái Tô Vũ 苏武 đưa sứ giả Hung
nô bị câu lưu tại triều Hán, đến Hung nô trao đổi sứ giả triều Hán đang bị câu
lưu nơi đó, còn mang theo một số lớn lễ vật. Hung nô thấy triều Hán khách khí
như thế, liền ngạo mạn, cho rằng triều Hán sợ mình. Hung nô ngang nhiên bắt Tô
Vũ giải đến vùng Bắc Hải 北海 (nay là hồ Bối Gia Nhĩ 贝加尔trong
địa phận nước Nga) để chăn dê. Việc hoà đàm giữa triều Hán và Hung nô bị phá vỡ.
Vũ Đế
vì chuyện đó mà vô cùng tức giận, năm Thiên Hán 天汉thứ
2 (năm 99 trước công nguyên), phái Lí Quảng Lợi thống lĩnh 3 vạn kị binh, từ Tửu
Tuyền xuất phát, đánh Hung nô Hữu Hiền Vương 右贤王.
Để giúp
Lí Quảng Lợi chiến đấu được thành công, Vũ Đế đồng thời phái Lí Lăng đánh Thiền
vu Hung nô, nhắm chi phối quân chủ lực Hung Nô, để Lí Quảng Lợi tránh được sự
uy hiếp của quân chủ lực Hung nô.
Trước
khi xuất phát, Vũ Đế gọi Lí Lăng đến, nói rõ nhiệm vụ lần đi này, bảo rằng:
-Lần
đi này nhiệm vụ của khanh vô cùng quan trọng, nhưng trẫm không có dư nhiều kị
binh để cấp cho khanh.
Lúc bấy
giờ cùng với Hung nô tác chiến, việc dùng kị binh xuất kích, hành động nhanh gọn
ra, mới coi như thắng lợi.
Lí Lăng
nghe qua những lời đó, cho rằng Vũ Đế có lòng tin đối với mình, đã đáp lại rằng:
-Thần
có 5000 cung tiễn thủ là được rồi.
Vũ Đế
vui vẻ mệnh Lí Lăng xuất phát, lại phái Cường nỗ Đô uý Lộ Bác Đức 强弩都尉路博德 đem
binh đến biên cảnh tiếp ứng, chuẩn bị tuỳ thời chi viện tác chiến.
Lộ Bác
Đức là một lão tướng, từng bình định qua Nam Việt 南越,
nhân đó đã cậy tuổi già, không cam tâm làm hậu ứng cho tiểu tử hậu sinh Lí
Lăng. Ông không phục, nhưng không dám nói, mà chỉ dâng thư lên Vũ Đế, lấy cớ
trước mắt là mùa thu, đương lúc Hung nô binh cường mã tráng, không thích hợp
cho việc dùng binh, kiến nghị để năm sau.
Vũ Đế
xem qua tấu thư, vô cùng giận. Ông nghi ngờ đây là Lí Lăng sợ binh lực quá ít,
không dám xuất chình, tự bản thân mình không tiện nói ra, mới nhờ Lộ Bác Đức viết
tấu thư này. Thề là không cần suy nghĩ mệnh lệnh Lộ Bác Đức đem quân dời đến
Tây Hà 西河(phía tây cao nguyên Ngạc Nhĩ Đa Tư 鄂尔多斯). Mệnh cho Lí Lăng lập tức từ Cư Diên Quan 居延关xuất phát, đến núi Tuấn Kê 浚稽 (nay là đoạn giữa
dãy núi A Nhĩ Thái 阿尔泰Qua Bích 戈壁(sa mạc Gobi) Nội
Mông Cổ) quan sát tình hình quân địch, sau đó về lại Thụ Hàng Thành 受降城 (nay là vùng phụ cận Cư Diên Hải 居延海phía bắc Ninh Hạ 宁夏)
đợi mệnh.
Đương khi Vũ Đế hạ mệnh lệnh, Lí Lăng sớm đã dẫn 5000 cung tiễn thủ do mình huấn luyện , từ Cư Diên Quan xuất phát. Vũ Đế điều khỏi đội quân của Lộ Bác Đức, đội quân Lí Lăng trở thành đội quân cô lẻ thâm nhập, không có được sự chi viện. …. (còn tiếp)
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 08/5/2026
Nguồn
TƯ MÃ THIÊN
司马迁
Tác giả: Đặng
Tương Tử 邓湘子
Triết Giang thiếu niên nhi đồng xuất bản xã, 2006.