“PHÁ THIÊN HOANG” LÀ GÌ VÀ XUẤT XỨ TỪ ĐÂU
Chúng ta thường nói “Phá thiên hoang đích đầu nhất thứ
(tao)” 破天荒的头一次 (遭), ý là sự việc gặp lần đầu tiên hoặc trước giờ
chưa gặp.
“Thiên hoang” 天荒 là trạng thái ban đầu lúc
vũ trụ hãy còn hỗn độn.
Sao gọi là “phá thiên hoang” 破天荒? Điều này có liên quan đến truyền thuyết thần thoại cổ đại
Trung Quốc. Tương truyền Bàn Cổ 盘古khai thiên lập địa, đó
gọi là “phá thiên hoang” 破天荒, ý là nói một sự
việc lớn từ khi có sử đến nay. Nhưng xuất xứ cụ thể của từ ngữ này là trong quyển
“Bắc mộng toả ngôn” 北梦琐言của Tôn Quang Hiến 孙光宪thời
kì Ngũ đại thập quốc, trong đó có câu:
Đường
Kinh châu y quan tẩu trạch, mỗi tuế giải tống cử nhân, đa bất thành danh, hiệu
viết “thiên hoang giải”. Lưu Thuế xá nhân dĩ Kinh giải cập đệ, hiệu viết “phá
thiên hoang”.
唐荊州衣冠薮泽, 每岁解送举人, 多不成名, 号曰天荒解. 刘蜕舍人以荊解及第, 号曰破天荒.
(Kinh
Châu thời Đường là nơi đạt quan quý nhân, văn nhân tụ hội, mỗi năm tiễn những cử
nhân lên kinh tham gia điện thí, nhưng đa số đều không thành danh, bị gọi là “thiên
hoang giải”. Sau có xá nhân Lưu Thuế thi đỗ, gọi là “phá thiên hoang”.)
“Giải” 解 là người đỗ đầu trong kì thi Hương trong chế độ khoa
cử. Về sau vào niên hiệu Đại Chúng 大众 năm thứ 4 đời Đường Tuyên Tông 唐宣宗, có khảo sinh tên Lưu Thuế 刘蜕thi
đỗ Tiến sĩ, coi như là đã phá được “thiên hoang” 天荒.
Theo truyền thuyết, Nguỵ Quốc Công Thôi Huyền 魏国公崔弦đương thời nghe tin Lưu Thuế đỗ Tiến sĩ đã viết thư chúc mừng, đồng thời
tặng cho 70 vạn tiền “phá thiên hoang”. Lưu Thuế không nhận, viết thư trả lời,
trong thư viết rằng:
Ngũ thập niên lai, tự thị
nhân phế; nhất thiên lí ngoại, khời viết thiên hoang.
五十年来, 自是人废; 一千里外, 岂曰天荒.
(Năm mươi
năm nay (không có ai thi đỗ) ấy là do con người; nơi cách kinh thành chỉ có ngàn
dặm, sao lại gọi là “thiên hoang”.)
Thời trước, “phá thiên hoang” 破天荒 đa phần dùng để chỉ văn nhân đột nhiên đắc chí dương danh; hiện tại thường dùng để biểu đạt một sự việc mới lần đầu tiên xuất hiện hoặc trước giờ chưa có, không nhất định phải cường điệu là một việc tốt.
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 20/5/2026
Nguyên tác Trung văn
Trong quyển
THÚ VỊ VĂN HOÁ TRI THỨC ĐẠI TOÀN
趣味文化知识大全
Thanh Thạch 青石 biên
soạn
Trung Quốc Hoa kiều xuất bản xã,
2013