景公春夏游猎兴役. 晏子谏
景公春夏游猎, 又起大台之役. 晏子谏曰: “春夏起役且游猎, 夺民农时 (1), 国家空虚,
不可.” 景公曰: “吾闻相贤者国治 (2), 臣忠者主逸. 吾年无几矣 (3), 欲遂吾所乐 (4), 卒吾所好, 子其息矣 (5).”
晏子曰: “昔文王不敢盘游于田 (6), 故国昌而民安. 楚灵王不废乾溪之役, 起章华之台, 而民叛之. 今君不革,
将危社稷, 而为诸侯笑. 臣闻忠不避死, 谏不违罪 (7). 君不听臣,
臣将逝矣 (8).”
景公曰: “唯唯 (9), 将弛罢之.” 未几, 朝韦囧 (10), 解役而归 (11).
(晏子春秋)
CẢNH
CÔNG XUÂN HẠ DU LIỆP HƯNG DỊCH. ÁN TỬ GIÁN
Cảnh Công xuân hạ du liệp, hựu khởi đại đài chi dịch. Án Tử gián viết: “Xuân
hạ khởi dịch thả du liệp, đoạt dân nông thời (1), quốc gia không hư,
bất khả.” Cảnh Công viết: “Ngô văn Tướng hiền giả quốc trị (2), thần
trung giả chủ dật. Ngô niên vô kỉ hĩ (3), dục toại ngô sở lạc (4),
tốt ngô sở hiếu, tử kì tức hĩ (5).”
Án Tử viết: “Tích Văn Vương
bất cảm bàn du vu điền (6), cố quốc xương nhi dân an. Sở Linh Vương bất
phế Càn Khê chi dịch, khởi Chương Hoa chi đài, nhi dân bạn chi. Kim quân bất cách,
tương nguy xã tắc, nhi vi chư hầu tiếu. Thần văn trung bất tị tử, gián bất vi tội
(7). Quân bất thính thần, thần tương thệ hĩ (8).”
Cảnh Công viết: “Duỵ duỵ (9), tương trì bãi chi.” Vị kỉ, triều Vi Quýnh (10), giải dịch nhi quy (11).
Chú thích
1-Đoạt 夺: mất đi.
2-Trị 治: trị
lí rất tốt, đối lập với “loạn” 乱.
3-Vô kỉ 无几: chẳng bao lâu.
4-Toại 遂: chữ này cùng với chữ “tốt” 卒ở sau, đều có nghĩa là “chung”
终 (cuối
cùng), “tận” 尽
(hết).
5-Tức 息: dừng lại.
6-Bàn du 盘游: đi chơi. Điền 田:
thông với chữ 畋 (điền)
có nghĩa là săn bắn.
7-Vi 违: nấp, trốn.
8-Thệ 逝: đi, rời khỏi.
9-Duỵ duỵ 唯唯: tiếng đáp ứng lại.
10-Triều 朝: thần hạ triều kiến quân chủ. Vi Quýnh 韦囧: tên người.
11-Quy 归: cho người đi phục dịch được trở về nhà.
CẢNH CÔNG MÙA XUÂN MÙA HẠ SĂN BẮN HƯNG
KHỞI
DAO DỊCH. ÁN TỬ CAN GIÁN
Cảnh Công mùa xuân mùa hạ đi săn bắn, lại
trưng phát dao dịch đi xây đài lớn. Án Tử can rằng: “Mùa xuân mùa hạ trưng phát
dao dịch, vả lại vui chơi săn bắn, như vậy khiến bách tính mất đi thời cơ cày cấy
trồng trọt, quốc gia sẽ trống rỗng, nên không thể như thế được.” Cảnh Công nói
rằng: “Ta nghe nói, Tướng quốc hiền minh, thì quốc gia được trị lí rất tốt, bề
tôi trung thành, thì vị quân chủ được an nhàn. Thọ mệnh của ta chẳng còn được
bao lâu nữa, ta muốn tận tình hưởng thụ những gì mà ta vui, tận tình làm những
gì mà ta thích. Tiên sinh không nên can thiệp.”
Án Tử nói rằng: “Trước dây Chu Văn Vương không dám hưởng thụ
niềm vui săn bắn, cho nên quốc gia được xương thịnh, bách tính được yên ổn. Sở
Linh Vương không đình chỉ chiến dịch Càn Khê, lại cho xây đài Chương Hoa, khiến
bách tính phản bội lại. Nay nếu ngài không sửa sai, sẽ nguy hiểm tới quốc gia,
bị chư hầu chê cười. Thần nghe nói trung thần không sợ chết, can gián quân chủ
không sợ mắc tội. Nếu ngài không nghe lời khuyên của thần thì thần sẽ rời đi.”
Cảnh Công nói rằng: “Thôi được, thôi được. Ta sẽ đình chỉ dao dịch.” Chẳng bao lâu cho triệu Vi Quýnh đến, phái ông ta đi ban lệnh miễn trừ dao dịch, để cho những người phục vụ lao dịch được trở về nhà.
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 25/5/2026
Nguồn
ÁN TỬ XUÂN THU
晏子春秋
Dịch chú: Trần Đào 陈涛
Trung Hoa thư cục, 2007.