ĐẤU KÊ TẨU CẨU
斗鸡走狗
Điển xuất: “Sử kí – Viên Áng Triều
Thố liệt truyện” 史记 - 袁盎晁错列传:
Viên Áng bệnh miễn cư gia, dữ lư lí
phù trầm, tương tuỳ hành, đấu kê tẩu cẩu.
袁盎病免居家, 与闾里浮沈, 相隨行, 斗鸡走狗.
(Viên Áng thác bệnh từ quan về nhà, theo người trong làng chìm nổi, chọi gà đua chó)
Thời Tây Hán, có một đại thần tên Viên
Áng 袁盎 (trong “Hán thư” viết là 爰盎, ở đây theo “Sử kí”), tự Ti 丝. Lúc Lữ
Hậu呂后 chuyên quyền, ông từng là xá nhân cho người cháu Lữ Hậu
là Lữ Lộc 呂禄. Viên Áng với Ngự sử Đại phu Triều Thố 晁错trước giờ bất hoà. Sau khi Hán Cảnh Đế 汉景帝lên ngôi, Triều Thố cáo phát Viên Áng “đa thụ Ngô Vương (Lưu
Tị) kim tiền” 多受吴王 (刘濞) 金钱 (nhận nhiều tiền vàng của Ngô Vương Lưu Tị), Viên Áng bị giáng
xuống làm thứ nhân.
Năm Hán Cảnh Đế thứ 3 (năm 154 trước công
nguyên), Ngô Vương Lưu Tị 吴王刘濞 thông đồng với 6 nước là Sở 楚, Triệu
赵, Giao Đông
胶东, Giao Tây 胶西, Tế Nam 济南, Tri Xuyên 淄川, phát động phản loạn, sử gọi là
“Ngô Sở thất quốc chi loạn” 吴楚七国之乱. Viên Áng yết kiến Cảnh Đế, li
gián mối quan hệ giữa Cảnh Đế với Triều Thố, lấy danh nghĩa “Thỉnh tru Triều Thố
dĩ thanh quân trắc” 请诛晁错以清君侧 (xin giết Triều Thố để, để làm sạch gian thần bên cạnh vị quân chủ), hướng đến Cảnh
Đế kiến nghị tru sát Triều Thố. Dưới sự mê hoặc của Viên Áng, Cảnh Đế đã giết
nhầm Triều Thố. Nhưng, việc giết Triều Thố, hoàn toàn không chấm dứt cuộc phản
loạn của Lưu Tị, ngược lại loạn quân 7 nước càng hung hãn tấn công trung ương. Đối
mặt với sự thực, Cảnh Đế mới tỉnh ngộ, một lần nữa hạ lệnh quyết tâm dẹp loạn,
phái Chu Á Phu 周亚夫 làm Thái uý đem quân nghinh kích, cuối
cùng dẹp được phản loạn.
Sau khi dẹp yên phản loạn, Viên Áng làm
Tướng dưới tay Sở Vương Lưu Lễ 刘礼, nhưng kế sách dâng lên không được
tiếp nhận, Viên Áng thác bệnh từ quan về nhà. Sau khi về nhà, uy phong và chí
hướng ngày trước của Viên Áng dần mất, suốt ngày chìm nổi theo người làng chọi
gà đua chó sống qua ngày. Về sau, Nhân vì Lương Hiếu Vương 梁孝王 oán ghét, nên bị hành thích.
Người ta dùng điển cố này để hình dung những trò du hí vô vị của kẻ du thủ ham nhàn.
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 13/5/2026
Nguồn
ĐỒ GIẢI QUỐC HỌC ĐIỂN CỐ
图解国学典故
Chủ biên: Nhậm Tê Nhiên 任犀然
Bắc Kinh: Trung Quốc Hoa Kiều
xuất bản xã, 2016