ĐẠI XẢO NHƯỢC CHUYẾT
大巧若拙
Điển xuất: “Lão Tử” 老子.
Đại trực nhược khuất, đại xảo
nhược chuyết, đại biện nhược nột.
大直若屈, 大巧若拙, 大辩若讷.
(Cực thẳng mà dường như cong, cực khéo mà dường như vụng, nói năng cực giỏi mà dường như ấp úng)
Lão Tử 老子, họ Lí
李tên Nhĩ
耳 (cũng có
người cho rằng ông họ Lí 李tên Đam 聃) sống
cùng thời với Khổng Tử 孔子 tức thời Xuân Thu, là một tư
tưởng gia. Trứ tác “Lão Tử” 老子 của ông có 81 chương. Bộ sách
này dùng “Đạo” 道để nói rõ sự diễn biến của vạn vật vũ trụ, bao gồm một
số biện chứng pháp chất phác, nội dung liên quan đến chính trị, quân sự cùng cuộc
sống thường ngày.
Chương 45 trong bộ “Lão Tử” là
bộ phận nhân sinh luận của Lão Tử. Trong chương này, Lão Tử vận dụng quan điểm
biện chứng chất phác chỉ ra: Người có sự tu dưỡng đạo đức thì thực chất ngôn hành
của họ và hiện tượng biểu hiện ra hoàn toàn không nhất trí với nhau. Lão Tử nói
rằng, thành tựu to lớn thì dường như còn khiếm khuyết, nhưng cái dụng của nó thì
không bao giờ thất bại. Đầy đủ phong phú thì dường như trống rỗng, nhưng cái dụng
của nó thì không bao giờ cùng tận. Cực kì chính trực thì dường như bị cong khuất.
Cực kì khéo léo thì dường như vụng về. Giỏi ăn nói biện luận thì dường như ngôn
ngữ trì độn chậm lụt. Được lợi lớn thì dường như bị lỗ. Về cuộc sống, hoạt động
có thể chiến thắng giá lạnh, điềm tĩnh có thể chiến thắng nóng nảy. Về phương
diện chính trị, “thanh nhi vô dục, tĩnh nhi vô vi” 清而无欲, 静而无为 có thể làm bậc quân trưởng trong thiên hạ.
Người đời sau dùng “Đại xảo nhược chuyết” 大巧若拙 (cực khéo mà dường như vụng) để ví người linh hoạt khéo léo không tự khoe khoang, biểu hiện ra dường như vụng về.
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 19/5/2026
Nguồn
ĐỒ GIẢI QUỐC HỌC ĐIỂN CỐ
图解国学典故
Chủ biên: Nhậm Tê Nhiên 任犀然
Bắc Kinh: Trung Quốc Hoa Kiều
xuất bản xã, 2016