君心化爥閭閻照
黔首披霜穀物香
Quân
tâm hoá chúc lư diêm chiếu
Kiềm thủ phi sương cốc vật hương
Huỳnh
Chương Hưng
Quy Nhơn 30/5/2026
Chúc
爥: ngọn
đuốc.
Lư
diêm 閭閻: “lư”
閭là cổng làng; “diêm” 閻ngõ xóm. “Lư diêm” 閭閻chỉ thôn
xóm bình dân.
Kiềm lê 黔首: chỉ bách tính nhân dân. Trong “Lễ
kí – Tế nghĩa” 禮記 - 祭義có câu:
明命鬼神, 以爲黔首則
Minh
mệnh quỷ thần, dĩ vi kiềm thủ tắc.
(Minh
xác về mệnh của quỷ thần, để làm quy phạm cho dân sùng bái)
Trịnh Huyền 郑玄chú rằng:
黔首, 谓民也
Kiềm
thủ, vị dân dã
(Kiềm
thủ là gọi dân)
Khổng Dĩnh Đạt 孔穎达 sớ rằng:
黔首, 谓万民也. 黔, 谓黑也. 凡人以黑巾覆头, 故谓之黔首.
Kiềm thủ, vị vạn
dân dã. Kiềm, vị hắc dã. Phàm nhân dĩ hắc cân phú đầu, cố vị chi kiềm thủ.
(Kiềm thủ là nói
muôn dân. Kiềm là đen. Phàm người ta dùng khăn đen để vấn đầu, nên gọi là kiềm
thủ.)
Năm 221 trước công nguyên, Tần Thuỷ
Hoàng phân thiên hạ làm 36 quận, đặt các chức Thú 守, Uý 尉, Giám 监, đổi gọi dân là “kiềm thủ” 黔首.
Phi
sương 披霜: đội
sương, hình dung liền đêm cần lao gian khổ. Ở đây ý nói tóc điểm bạc.
Cốc
vật 穀物:
lương thực.
Trong bài “Điền gia”
田家của Nhiếp Di Trung 聶夷中thời Đường có đoạn:
Ngã nguyện quân vương tâm,
Hoá tác quang minh chúc.
Bất chiếu ỷ la diên,
Chỉ chiếu đào vong ốc.
我願君王心
化作光明爥
不照綺羅筵
只照逃亡屋
(Cầu mong lòng quân vương
Hoá thành ngọn đuốc sáng
Đừng soi nơi chiếu tiệc của người mặc lụa là gấm vóc
Mà nên soi nơi nhà của những người không có cái ăn đã bỏ đi tìm cái ăn)
Tạm dịch
Nếu lòng quân vương hoá thành ngọn đuốc sáng rọi chiếu
nơi thôn xóm bình dân,
Thì bách tính dù tóc có bạc đội sương đêm cũng luôn
vui vì lương thực được đủ đầy.