鷓鴣天
幾度橫秋北到南
風吹雨打翅能堪
茫茫海上千重碧
浩浩空中一頃藍
尋遠處
越山岩
相催歲月露霜含
鷓鴣舊地聲聲嘯
不識明天味得甘
GIÁ CÔ THIÊN
Kỉ độ
hoành thu bắc đáo nam
Phong
xuy vũ đả sí năng kham
Mang
mang hải thượng thiên trùng bích
Hạo hạo không trung nhất khoảnh lam
Tầm viễn
xứ
Việt
sơn nham
Tương
thôi tuế nguyệt lộ sương hàm
Giá cô
cựu địa thanh thanh khiếu
Bất thức minh thiên vị đắc cam
Huỳnh
Chương Hưng
Quy Nhơn 10/4/2026
Giá
cô thiên 鷓鴣天: từ
bài danh, còn có các tên khác như: “Tư giai khách” 思佳客, “Tư Việt nhân” 思越人, “Tuý
mai hoa” 醉梅花, “Bán tử ngô” 半死梧, “Tiễn triêu hà” 剪朝霞, định cách song điệu 55 chữ, đoạn trên 4 câu với 3 vần bằng, đoạn dưới 5
câu cũng 3 vần bằng.
Giá cô 鷓鴣: cũng gọi là “Việt trĩ” 越稚, “Tuỳ dương điểu” 隨阳鸟, tức chim đa đa hay còn gọi là gà gô.
Người ta cho rằng, tiếng kêu của chim giá
cô nghe như “Hành bất đắc dã ca ca” 行不得也哥哥 (không thể đi được, ca ca.), ý nói đường đi gian nan hiểm trở, không thể
đi, “ca ca” 哥哥là từ tượng thanh, phỏng theo tiếng
kêu của chim giá cô.
Và cũng theo truyền thuyết dân gian
Trung Quốc:
Tiếng kêu của chim giá cô nghe như “Mạch
tử hoàng liễu, đa đa.” 麦子黄了, 爹爹 (lúa mạch chín rồi, ông ơi). Trong
phương ngôn của người Khách gia, ông nội tức “da da” 爷爷gọi là “đa đa” 爹爹. Câu
chuyện kể rằng, người ông và cô cháu gái sống nương tựa vào nhau, do vì không
thể nộp đủ số thóc cho địa chủ nên ông đã cho cháu đến ở đợ nhà địa chủ, dặn
cháu rằng: “Sang năm lúa chín, ông sẽ đến đón cháu về”, nhưng chẳng bao lâu người
ông qua đời. Năm sau đến mùa thu hoạch lúa, cháu gái do vì lao lực kiệt sức
cũng ngã bệnh, lúc sắp mất, rên rằng: ‘Lúa mạch chín rồi, ông ơi!. Sau khi mất,
linh hồn cháu gái hoá thành chim giá cô, thường ở trong núi sâu, đồng hoang cất
tiếng kêu: “Mạch tử hoàng liễu, đa đa”.
https://www.fjdaily.com/app/content/2021-05/16/content_1023463.html
Tạm dịch
Cứ mấy
độ thu về chim từ bắc bay vào nam
Gió thổi
mưa thốc, cánh chim vẫn có thể kham được
Mênh
mông trên biển, màu xanh đến muôn trùng
Bao la trên không, sắc lam liền một khoảnh
Tìm viễn
xứ
Vượt
núi cao
Năm
tháng nối nhau gian nan vất vả
Chim
giá cô nơi ở cũ cất tiếng kêu
Đâu biết
ngày mai, nếm được vị ngọt ngon