HẢI ĐÔNG THANH
“Hải
Đông Thanh” 海东青là tên một loài chim ưng nổi tiếng ở Hải Đông 海东. Hải Đông chỉ vùng đất đương thời ở phía đông bắc của
Nữ Chân 女真tiếp giáp với “ngũ quốc bộ” 五国部 (1), “ngũ quốc bộ” này phía đông giáp biển lớn. Hải Đông
Thanh thể hình tuy nhỏ, nhưng cực kì khoẻ, nó bắt loài ngỗng loại cò vừa hung tợn
vừa chuẩn xác, trong đó, loài có vuốt màu trắng là quý nhất. Hoàng đế nước Liêu
rất yêu thích Hải Đông Thanh, hàng năm phái sứ giả đến Nữ Chân bức Nữ Chân đánh
nhau với “ngũ quốc bộ” để có được. Nữ Chân hưng binh đánh nhau cùng “ngũ quốc bộ”,
đoạt lấy Hải Đông Thanh, sau đó dâng lên cho Liêu chúa. Nữ Chân và cả “ngũ quốc
bộ” vô cùng gian khổ.
Trong “Tam
triều bắc minh hội biên” 三朝北盟会编 có chép:
Hải
Đông Thanh xuất tự ngũ quốc, ngũ quốc đông tiếp đại hải, tùng Hải Đông nhi lai
đích xưng vi Hải Đông Thanh, tiểu nhi tuấn kiện, trảo bạch đích vưu dĩ vi dị, tất
cầu vu Nữ Chân. Mỗi niên khiển “Ngoại ưng phường” tử đệ, bách Nữ Chân phát giáp
mã thiên dư nhân tiến nhập ngũ quốc giới, đáo Hải Đông sào huyệt bộ thủ, hoà
ngũ quốc chiến đấu nhi hậu hoạch đắc. Kì hậu, Nữ Chân bất thăng kì nhiễu.
海东青出自五国, 五国东接大海, 从海东而来的称为海东青, 小而俊健, 爪白的尤以为异, 必求于女真. 每年遣外鹰坊子弟, 迫女真发甲马千余人进入五国界, 到海东巢穴捕取, 和五国战斗而后获得. 其后, 女真不胜其扰.
(Hải Đông
Thanh xuất xứ từ “ngũ quốc bộ”, “ngũ quốc bộ” phía đông tiếp giáp với biển lớn,
loài chim từ Hải Đông đến gọi là “Hải Đông Thanh”, thể hình của nó tuy nhỏ
nhưng cực kì khoẻ, loại vuốt màu trắng là quý nhất, nên đến Nữ Chân để mong có được.
Hàng năm sai con em “Ngoại ưng phường”, bức Nữ Chân phát binh mã có đến hơn ngàn
người tiến vào biên giới của “ngũ quốc bộ”, đến tận tổ ở Hải Đông để bắt, chiến
đấu với “ngũ quốc bộ” mới có được. Sau này, Nữ Chân không kham nỗi sự quấy nhiếu
đó.)
Sự kiện này được chép trong các sách như “Liêu Kim kỉ sự” 辽金纪事, “Thảo mộc từ” 草木子, “Đông đô sự lược” 东都事略, “Yên sơn tùng lục” 燕山丛录, “Cách trí kính nguyên” 格致镜原… đều có ghi chép.
Chú của người dịch
1-Ngũ quốc bộ 五國部: gọi
chung 5 bộ lạc Nữ Chân 女真 đời Liêu chưa biên nhập hộ tịch vào nước Liêu, gồm Phẩu
a lí quốc 剖阿里國, Áo lí mễ quốc 奧里米國, Việt lí đốc quốc 越里篤國, Bồn nô lí quốc 盆奴里國, Việt lí cát quốc 越里吉國. Năm bộ lạc này khi Hoàn Nhan bộ 完顏部quật
khởi đều quy thuộc triều Kim do người Nữ Chân kiến lập.
Chữ “quốc”
國ở đây chỉ bộ tộc, bộ lạc, không phải mang hàm nghĩa “quốc
gia” như hiện đại.
https://zh.wikipedia.org/zh-tw/%E4%BA%94%E5%9B%BD%E9%83%A8
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 04/4/2026
Nguồn
HOÀNG TRIỀU ĐIỂN CỐ KỈ VĂN
皇朝典故纪闻
Tác giả: Hướng Tư 向斯
Bắc Kinh: Trung Quốc văn sử xuất bản xã, 2002