NHÂN NGÔN KHẢ UÝ
人言可畏
Điển xuất: “Thi kinh – Trịnh phong – Thương Trọng Tử”
诗經 - 郑风 - 将仲子
Nhân chi đa ngôn
Diệc khả uý dã.
人之多言
亦可畏也
(Nhiều lời đồn của người ta
Cũng đáng sợ lắm)
“Thương Trọng Tử” 将仲子 là thiên thứ 2 ở phần “Trịnh phong” 郑风 trong “Thi
kinh” 诗經. Bài thơ miêu tả một cô gái nhiệt tình thẳng thắn, hi
vọng cùng gặp người yêu của mình, nhưng lại sợ người khác biết được, cho nên bảo
người yêu chớ lộ hình tích, để tránh sự chê trách của cha mẹ, anh em và cả xã hội.
Tâm tình của cô gái này rất mâu thuẫn, nhân đó mà:
Ngôn tự cự chi, thực nãi chiêu
chi
言似拒之, 实乃招之
(Lời nói như là cự tuyệt, nhưng
thực ra lại là mời gọi)
Toàn bài “Thương Trọng Tử” có 3
đoạn, nguyên văn của đoạn 3 là:
Thương Trọng Tử hề
Vô du ngã viên
Vô chiết ngã thụ đàn
Khởi cảm ái chi?
Uý nhân chi đa ngôn
Trọng khả hoài dã
Nhân chi đa ngôn
Diệc khả uý dã.
将仲子兮
无窬我园
无折我树檀
岂敢爱之
畏人之多言
仲可怀也
人之多言
亦可畏也
(Xin chàng Trọng Tử
Chớ vượt qua rào vườn nhà em
Chớ bẻ gãy cây đàn của em
Há rằng em dám thương yêu gì cây
đàn ấy đâu?
Chỉ vì em sợ người ta nhiều lời
phao đồn
Chàng Trọng Tử thì đáng cho em
thương nhớ lắm
Nhưng nhiều lời phao đồn của
người ta
Cũng đáng sợ lắm)
(Bản dịch của Tạ Quang Phát)
Đại ý là: Trọng Tử (tên của tình nhân
người hát), Trọng Tử, cầu xin chàng chớ có vượt qua tường nhà em, chớ có giẫm gãy
cành cây đàn. Em không phải đau buồn cho cây đàn ấy, mà là sợ người ta nhiều
chuyện. Trọng Tử, Trọng Tử. Em nhớ chàng, nhưng lời đồn của người ta cũng đáng
sợ lắm.
Người đời sau dùng “Nhân ngôn khả uý” 人言可畏hình dung áp lực của dư luận.
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 08/3/2026
Nguồn
ĐỒ GIẢI QUỐC HỌC ĐIỂN CỐ
图解国学典故
Chủ biên: Nhậm Tê Nhiên 任犀然
Bắc Kinh: Trung Quốc Hoa Kiều
xuất bản xã, 2016