孔子侍坐于哀公, 赐之桃与黍焉. 哀公曰: “请食.” 孔子先食黍而后食桃,
左右皆掩口而笑. 公曰: “黍者所以雪桃, 非为食之也.”
孔子对曰: “丘知之矣. 然夫黍者, 五谷之长,
郊礼宗庙以为上盛. 果属有六, 而桃为下, 祭祀不用,
不登郊庙. 丘闻之, 君子以贱雪贵, 不闻以贵雪贱.
今以五谷之长雪果之下者, 是从上雪下. 臣以为妨于教, 害于义,
故不敢.” 公曰: “善哉.”
(孔子家語 –
子路初见第十九)
Phiên
âm
Khổng Tử thị toạ vu Ai Công, tứ chi đào dữ thử yên. Ai Công viết: “Thỉnh
thực.” Khổng Tử tiên thực thử nhi hậu thực đào, tả hữu giai yểm khẩu nhi tiếu.
Công viết: “Thử giả sở dĩ tuyết đào, phi vi thực chi dã.” Khổng Tử đối viết: “Khâu
tri chi hĩ. Nhiên phù thử giả, ngũ cốc chi trưởng, giao lễ tông miếu dĩ vi thượng
thành. Quả thuộc hữu lục, nhi đào vi hạ, tế tự bất dụng, bất đăng Giao miếu. Khâu
văn chi, quân tử dĩ tiện tuyết quý, bất văn dĩ quý tuyết tiện. Kim dĩ ngũ cốc
chi trưởng tuyết quả chi hạ giả, thị tùng thượng tuyết hạ. Thần dĩ vi phương vu
giáo, hại vu nghĩa, cố bất cảm.” Công viết: “Thiện tai.”
(Khổng Tử gia ngữ - Tử Lộ sơ kiến đệ thập cửu)
Dịch
nghĩa
Khổng Tử ngồi hầu bên cạnh Ai Công, Ai Công ban cho Khổng Tử đào và lúa.
Ai Công bảo: “Mời khanh ăn đi.” Khổng Tử trước tiên ăn lúa sau đó mới ăn đào, bọn
tả hữu đều bưng miệng cười. Ai Công bảo rằng: “Lúa dùng để lau sạch đào, không
phải dùng để ăn.” Khổng Tử đáp: “Thần biết. Nhưng lúa là thứ tốt nhất đứng đầu
trong ngũ cốc, lúc tế tự tông miếu ở giao ngoại xem nó là vật phẩm thượng đẳng
dùng để dâng cúng. Còn trái chúng ta ăn có sáu loại, mà đào là loại kém nhất, tế
tự căn bản không dùng, nó không thể bày trên bàn cúng lúc tế Giao. Thần nghe nói,
quân tử nên dùng thứ thấp kém để lau chùi thứ trân quý, không nghe nói dùng thứ
trân quý để lau chùi thứ thấp kém. Nay thần lấy thứ tốt nhất trong ngũ cốc để
lau sạch trái mà kém nhất trong các loại trái, đó là lấy loại thượng đẳng để lau
loại hạ đẳng. Thần cho rằng làm như vậy là phương hại đến lễ giáo, đồng thời cũng tổn
hại đến lễ nghĩa, cho nên thần không dám.” Ai Công nói rằng: “Khanh nói rất phải.”
Khổng Tử gia ngữ 孔子家语: còn gọi là Khổng
thị gia ngữ 孔氏家语, nói tắt là Gia ngữ 家语. Đây là bộ trứ
tác của Nho gia, nguyên bản có 27 quyển, bản hiện nay có 10 quyển, tổng cộng 44
thiên. Khổng Tử gia ngữ ghi lại tư tưởng
cùng ngôn hành của Khổng Tử và môn đệ của Khổng Tử.
Bản Khổng Tử gia ngữ hiện nay gồm 10 quyển,
44 thiên, Vương Túc 王肃 thời Nguỵ chú. Sau sách có phụ thêm bài tự của Vương Túc, và “Hậu tự” 后序.
https://baike.baidu.com/item/%E5%AD%94%E5%AD%90%E5%AE%B6%E8%AF%AD/6656586
Quyển Khổng Tử gia ngữ do Vương Ứng Lân王应麟chủ biên, phần tự của Vương Túc để ở đầu sách và không có phần “Hậu tự”.
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 09/3/2026
Nguồn
KHỔNG TỬ GIA NGỮ
孔子家语
Chủ biên: Vương Ứng Lân 王应麟
Trường Xuân . Thời đại văn hoá xuất bản xã, 2003