懷橘難忘不及愧慚歲月
見羹常在無窮憂慮春秋
Hoài
quất nan vong, bất cập quý tàm tuế nguyệt
Kiến canh thường tại, vô cùng ưu lự xuân thu
Huỳnh
Chương Hưng
Quy Nhơn 01/3/2026
Hoài
quất 懷橘:
tức “Hoài quất di thân” 懷橘遺親 giấu quýt đem về tặng mẹ. Điển
xuất từ câu chuyện Lục Tích 陸績đời Hán, một trong “nhị thập tứ hiếu”.
Lục Tích 陸績 (188 – 219): tự Công Kỉ 公紀, người huyện Ngô nước Ngô thời
Tam Quốc. Năm Lục Tích lên 6 tuổi, theo cha đến Cửu Giang 九江yết kiến Viên Thuật 袁术. Viên Thuật đãi quýt, Lục Tích
lặng lẽ lấy hai trái giấu trong tay áo. Lúc từ biệt ra về, quýt rơi xuống đất,
Viên Thuật cười bảo rằng: “Lục lang đến nhà ta làm khách, lúc về sao còn giấu
quýt của chủ nhân?” Lục Tích quỳ xuống đáp rằng: “Nhân vì mẹ ở nhà thích quýt,
cho nên con lấy hai trái đem về cho mẹ ăn.” Viên Thuật nghe qua, thấy Lục Tích
còn nhỏ mà đã biết hiếu thuận với mẹ, ông vô cùng kinh ngạc và cảm động. Có lời
thơ rằng:
Hiếu đễ giai thiên
tính
Nhân gian lục tuế
nhi
Tụ trung hoài lục
quất
Di mẫu báo nhũ bô
孝悌皆天性
人间六岁儿
袖中怀绿桔
遗母报乳哺
(Hiếu đễ là thiên tính
Trẻ thơ sáu tuổi đầu
Giấu quýt trong tay áo
Tặng mẹ báo ơn sâu)
Lý Văn Phức diễn sang quốc âm
Hán Lục Tích thuở còn sau tuổi
Quận Cửu Giang đến với họ Viên
Trẻ thơ, ai chẳng yêu khen
Quýt ngon đặc tiệc tiểu diên đãi
cùng
Cất hai quả vào trong tay áo
Tiệc tan xong, từ cáo lui chân
Trước thềm khúm núm gời thân
Vô tình quả quýt nảy lăn ra ngoài
Viên trông thấy cười cười, hỏi hỏi
“Sao khách hiền mang thói trẻ
thơ?”
Thưa rằng: “Mẹ vốn tính ưa
Vật ngon dành lại để đưa mẹ
thì.”
Viên nghe nói trọng vì không xiết
Bé con con mà biếu hiếu thân
Cho hay phú giữ thiên chân
Sinh ra, ai cũng sẵn phần thiện
đoan.
Kiến canh 見羹: điển xuất từ “Lí Cố truyện”
李固傳trong
“Hậu Hán thư” 後漢書.
Tích
Nghiêu tồ chi hậu, Thuấn ngưỡng mộ tam niên, toạ tắc kiến Nghiêu vu tường, thực
tắc đổ Nghiêu vu canh.
昔堯殂之後, 舜仰慕三年, 坐則見堯于墻, 食則賭堯于羹.
(Xưa,
sau khi Đế Nghiêu mất, Đế Thuấn ngưỡng mộ ba năm. lúc ngồi thì thấy Đế Nghiêu
hiện ra trên tường, khi ăn thì thấy Đế Nghiêu hiện ra trong bát canh.)
Từ câu chuyện trên, thành ngữ Trung Quốc có các câu như: “Kiến canh kiến tường” 見羹見墻, “Canh tường kiến Nghiêu” 羹墻見堯, “Canh tường chi tư” 羹墻之思, các thành ngữ này ý nói tưởng nhớ đến các bậc tiền bối hoặc ngưỡng mộ thánh hiền.
Tạm
dịch
Câu chuyện giấu
trái quýt đem về tặng mẹ không thể nào quên, cảm thấy xấu hổ năm tháng mình
không theo kịp
Thường thấy
hình bóng cha mẹ trong bát canh ở bữa ăn, cảm thấy vô cùng u buồn, theo thời gian không thể nào nguôi