BÁN DIỆN THỨC NHÂN
半面识人
(Ngày trước chỉ thấy nửa khuôn mặt mà nay liền nhận ra họ)
Điển xuất: “Hậu Hán thư – Ứng Phụng liệt truyện” 后汉书 - 应奉列传.
Phụng niên nhị thập thời, thường nghệ Bành Thành tướng
Viên Hạ. Hạ thời xuất hành bế môn, tạo xa tượng vu nội khai phiến xuất bán diện
thị Phụng, Phụng tức uỷ khứ. Hậu sổ thập niên vu lộ kiến xa tượng, thức nhi hô
chi.
奉年二十时, 尝诣彭城相袁贺. 贺时出行闭门, 造车匠于内开扇出半面视奉, 奉即委去. 后数十年于路见车匠, 识而呼之.
(Ứng Phụng năm hai mươi tuổi, từng có lần đến Bành Thành thăm Viên Hạ. Nhằm lúc Viên Hạ đi ra ngoài, cửa thì đóng, người thợ chế tạo xe ở bên trong mở cánh cửa chỉ lộ nửa khuôn mặt nhìn Ứng Phụng, Ứng Phụng từ tạ ra về. Mấy chục năm sau Ứng Phụng trên đường gặp người thợ chế tạo xe nọ, nhận ra và lên tiếng chào.)
Ứng Phụng 应奉thời Đông Hán vô cùng thông
minh, sức nhớ lại hơn người. Năm ông 20 tuổi, có một lần đi đến Bành Thành 彭城thăm Viên Hạ 袁贺, nhưng hôm đó Viên Hạ không có
ở nhà. Ứng Phụng gõ cửa hồi lâu, có một người chế tạo xe mở hé cửa, chỉ để lộ nửa
khuôn mặt nhìn Ứng Phụng, nói rằng chủ nhân không có ở nhà, Ứng Phụng bèn rời
đi.
Mấy chục năm sau, ngày nọ trên đường đi, Ứng Phụng gặp
lại người thợ chế tạo xe nọ, lập tức nhận ra, đồng thời lên tiếng chào. Đối
phương không nhận ra ông. Ứng Phụng bảo rằng:
-Ông chẳng phải là người mà ngày trước tại cửa nhà họ
Viên chỉ để lộ nửa khuôn mặt sao?
Người đời sau dùng “Bán diện chi thức” 半面之识hoặc “Bán diện tằng kí” 半面曾记 để hình dung một người có trí nhớ cực tốt, và cũng dùng để chỉ mối tương giao không được thân thiết.
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 24/02/2026
Nguồn
ĐỒ GIẢI QUỐC HỌC ĐIỂN CỐ
图解国学典故
Chủ biên: Nhậm Tê Nhiên 任犀然
Bắc Kinh: Trung Quốc Hoa Kiều
xuất bản xã, 2016