ÁP TUẾ TIỀN
“Áp tuế
tiền” 压岁钱 tức
tiền mừng tuổi. Tương truyền, thời cổ có một con quái thú tên là “tuý” 祟, tính tình cổ quái, ngày tết thích sờ đầu trẻ em để lấy
trộm suy nghĩ của trẻ. Bát tiên nghe nói, bèn hoá thân thành 8 đồng tiền đến nhân
gian, lúc bấy giờ là cuối năm.
Một gia
đình nọ rất nghèo, hai vợ chồng già có một đứa con, nên vô cùng yêu quý. Ngày
trừ tịch, hai ông bà già sợ con yêu quái đến lấy trộm suy nghĩ của đứa bé, nên đã
cố làm cho đứa trẻ vui chơi, không cho nó ngủ. Đứa bé quá buồn ngủ gây sự, hai
vợ chồng không biết làm cách nào, liền đem 8 đồng tiền duy nhất có được đưa cho
đứa bé chơi. Đêm khuya, đứa bé mệt nắm lấy đồng tiền mà ngủ, hai vợ chồng bất
giác cũng ngủ thiếp đi.
Yêu quái
thấy cả nhà đều ngủ, bèn lén vào. Nó vươn tay muốn sờ đầu đứa bé nhưng bị 8 luồng
ánh sáng phả tới khiến nó liền lui lại. Hoá ra, 8 đồng tiền mà hai vợ chồng đưa
cho đứa bé chính là bát tiên hoá thân.
Về sau
người ta nghe nói, chỉ cần trẻ trong tay nắm một ít tiền, thì yêu quái không dám
đến gần. Người người làm theo, thế là dân gian lưu hành tập tục “áp tuý tiền” 压祟钱 khi
tết đến. “Áp tuý” 压祟ý nghĩa là tị tà, tránh điều xui. Dần dần “áp tuý tiền”
压祟钱hài âm với “áp tuế tiền” 压岁钱,
trở thành một hình thức người lớn bày tỏ sự chúc phúc đối với trẻ em.
Theo sử
liệu ghi chép, áp tuế tiền sớm nhất không phải là loại hoá tệ lưu thông phổ thông,
mà là một loại trang sức có dạng tiền đồng được đúc ra dùng để đeo. Trong những
văn vật đời Hán khai quật được, có một số trang sức dạng đồng tiền dùng để đeo,
khắc đồ án cát tường như hình rồng phượng, đấu kiếm, hai con cá v.v… Có loại thậm
chí còn có những chữ như “Khứ ương trừ hung” 去殃除凶, người ta gọi loại áp tuế tiền này là “áp thắng tiền” 压胜钱.
Còn có
một thuyết khác cho rằng, áp tuế tiền là do phong tục tán tiền vào ngày xuân thời
cổ. Theo “Yên kinh tuế thời kí” 燕京岁时记, trong dân gian người ta thường dùng giấy màu cắt thành
hình đồng tiền rồi xâu lại, như hình rồng, đặt nơi góc giường làm bùa hộ thân.
Loại xâu tiền này tục xưng là ‘áp tuế tiền”. Nhìn chung, bậc trưởng bối trực tiếp
đem những tiền đồng đã xâu lại tặng cho vãn bối, hi vọng áp tuế tiền sẽ mang lại
cho trẻ bình an cát tường cả năm. Cách làm này, rất thịnh hành thời Minh Thanh.
Đến thời cận đại, áp tuế tiền dần trở thành cách biểu đạt sự chúc nguyện tốt đẹp của mọi người, một hình thức cầu mong đại cát đại lợi. Ví dụ, tặng cho trẻ vài tờ tiền mới có số sê ri liền nhau, ý nghĩa là “liên liên phát” 连连发. Vãn bối tặng cho trưởng bối bao lì xì, ý nghĩa là áp tuế, “trường mệnh bách tuế” 长命百岁. Áp tuế tiền cũng trở thành chất dẫn mang một nội hàm văn hoá.
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 16/02/2026
(29 Tết năm Ất Tị)
Nguồn
BẤT KHẢ BẤT TRI ĐÍCH 3000 CÁ VĂN HOÁ THƯỜNG THỨC
不可不知的 3000个文化常识
Biên soạn: Tinh Hán 星汉