MÃ – LÃO MÃ THỨC
Chữ “mã”
马 lí thú
Trong “Thuyết văn” 说文có nói, ngựa là loài động vật ngẩng đầu mà hí. Chữ 马 (mã) trong giáp cốt văn là hình tượng do đầu ngựa, bờm ngựa, đuôi ngựa và bốn chân tổ thành. Trong kim văn đem hình tượng mắt và bờm có trong giáp cốt văn giản hoá lại. Triện văn nối tiếp tự hình kim văn, đem tự hình ở giáp cốt văn từ mặt nghiêng viết chính lại. Lệ thư đem hai chân và đuôi trong kim văn viết thành “bốn chấm”, thêm ngoặt cong. Giản thể tự đem “bốn chấm” ở khải thư chính thể giản hoá thành một nét ngang.
Câu
chuyện Hán tự: Lão mã thức đồ 老马识途
Giải thích ý nghĩa
Thành ngữ “Lão mã thức đồ” 老马识途, ‘đồ” 途 là con đường. Ý nghĩa của thành ngữ ví
ngựa già có thể nhận biết được con đường mà nó đã đi qua. Xuất từ “Hàn Phi Tử
- Thuyết lâm thượng” 韩非子 - 说林上.
Câu chuyện thành ngữ
Thời Xuân Thu, Tướng quốc nước Tề là
Quản Trọng 管仲và Đại phu Thấp Bằng 隰朋theo quốc quân Tề Hoàn Công 齐桓公xuất chinh, mục đích là đánh nước
Cô Trúc 孤竹. Cuộc chiến tiến hành gần một
năm, cuối cùng nước Tề giành thắng lợi.
Trên đường trở về, quân Tề gặp nhiều rắc
rối. Nhân vì khi xuất chinh là mùa xuân, lúc khải hoàn đã là mùa đông, cảnh vật
bên đường thay đổi, cho nên quân Tề bị lạc đường.
Tề Hoàn Công vô cùng sốt ruột, hỏi các
bề tôi ai có cách nào tìm ra đường. Quản Trọng nói rằng:
-Chúng ta có thể lợi dụng trí tuệ của
ngựa.
Thế là quân Tề thả một số ngựa già, để chúng tự do chạy, đội quân chạy theo sau, rất nhanh chóng đã tìm ra đường về nước Tề.
Tri thức:
Mã hổ 马虎
Mã hổ 马虎 dùng để chỉ người hay sơ ý, hoặc làm
việc qua loa.
Ngày trước có một hoạ gia, làm việc rất
“mã mã hổ hổ” 马马虎虎 (qua loa đại khái). Một lần nọ, ông đang
vẽ con hổ, vừa vẽ xong cái đầu thì có người đến nhờ vẽ con ngựa. Ông thấy phiền
phức liền dưới đầu hổ vẽ thân ngựa. Người nhờ vẽ rất giận bỏ đi.
Đứa con nhỏ của hoạ gia bước vào, hỏi cha đang vẽ con gì.Ông ta buột miệng nói là vẽ ngựa. Về sau đứa con của ông ta khi ra ngoài đồng nhìn thấy con hổ, tưởng đó là ngựa, liến tiến đến sờ, kết quả bị hổ ăn thịt.
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 07/01/2026
Nguồn
HÁN TỰ ĐÍCH CỐ SỰ
汉字的故事
Tác giả: Khúc Quân Vĩ 曲君伟, Lưu Di Phàm 刘怡帆
Bắc Kinh: Trung Quốc Hoa kiều
xuất bản xã, 2021