Dịch thuật: Trâu Kị nói thác để Tề Vương tiếp nhận lời khuyên gián

 

TRÂU KỊ NÓI THÁC

ĐỂ TỀ VƯƠNG TIẾP NHẬN LỜI KHUYÊN GIÁN

          Trâu Kị 邹忌thân cao hơn 8 xích, hình thể dung mạo sáng láng xinh đẹp. Sáng sớm một ngày nọ, Trâu Kị mặc áo đội mũ chỉnh tề, soi kiếng xong nói với vợ rằng:

          - Ta so với Từ Công 徐公 ở phía bắc thành, ai đẹp hơn?

          Vợ ông bảo rằng:

          - Chàng rất đẹp, Từ Công làm sao sánh lại với chàng.

          Từ Công ở phía bắc thành là một trang mĩ nam tử. Trâu Kị không tin mình (đẹp hơn Từ Công), lại hỏi người thiếp:

          - Ta so với Từ Công, ai đẹp hơn?

          Người thiếp bảo rằng:

          - Từ Công làm sao sánh lại với chàng.

          Ngày hôm sau, có khách đến thăm. Trâu Kị cùng với khách ngồi bàn luận. Trâu Kị hỏi rằng:

          - Tôi so với Từ Công, ai đẹp hơn?

          Khách đáp rằng:

          - Từ Công làm sao đẹp bằng ông.

          Ngày hôm sau nữa, Từ Công đến, Trâu Kị ngắm nghía kĩ, tự mình cảm thấy không đẹp bằng Từ Công. Trâu Kị lại soi kiếng, thấy mình thua xa Từ Công. Buổi tối lúc đi ngủ, nhớ đến chuyện đó, nghĩ rằng:

          - Vợ mình cho rằng mình đẹp, đó là do bởi riêng yêu mình. Người thiếp cho rằng mình đẹp, ấy là do bởi sợ mình. Còn khách cho rằng mình đẹp, ấy là có việc muốn nhờ mình.

          Thế là Trâu Kị lên triều bái kiến Tề Uy Vương 齐威王. Trâu Kị tâu rằng:

          - Thần biết mình quả thực không đẹp bằng Từ Công, nhưng vợ thần riêng yêu thần, người thiếp của thần sợ thần, còn khách muốn nhờ vả thần, cho nên họ đều cho rằng thần đẹp hơn Từ Công. Như nay đất đai của nước Tề rộng hơn 1000 dặm, với 120 toà thành trì, phi tử trong cung, thị vệ cận thần không ai là không yêu riêng đại vương, đại thần trong triều không ai là không sợ đại vương, bách tính trong cả nước không ai là không có ý muốn nhờ vả đại vương. Do đó xem ra, đại vương bị che rất kĩ.

          Tề Uy Vương bảo rằng:

          - Hay!

          Thế là hạ lệnh:

         - Đại thần, quan lại, bách tính, người nào có thể trước mặt trẫm chỉ trích cái sai của trẫm, trẫm sẽ ban thưởng hạng thượng đẳng; người nào dâng thư khuyên gián trẫm, trẫm sẽ ban thường hạng trung đẳng; người nào tại những nơi công cộng nghị luận khuyết điểm của trẫm, đồng thời khiến trẫm nghe theo, trẫm sẽ ban thưởng hạng hạ đẳng.

          Lệnh vừa ban xuống, rất nhiều đại thần đến tiến gián, trong sân, trước cửa cung môn đông đảo giống như cái chợ. Mấy tháng sau, vẫn còn có người đến tiến gián. Sau một năm, cho dù có người muốn tiến gián, cũng chằng còn có gì để nói. Các nước Yên, Triệu, Hàn, Nguỵ nghe sự kiện đó, đều đến nước Tề triều kiến Tề Uy Vương. Đó gọi là tại mà triều chiến thắng nước khác.

                                                                      Huỳnh Chương Hưng

                                                                      Quy Nhơn 16/12/2022

Nguồn

TĂNG QUẢNG HIỀN VĂN

增广贤文

Thanh . Chu Hi Đào 周希陶  tu đính

Nam Kinh: Giang Tô Phụng Hoàng mĩ thuật xuất bản xã. 2015