Dịch thuật: Lập tuyết Trình môn (Thường dụng điển cố)

 

LẬP TUYẾT TRÌNH MÔN

立雪程门

          Ví với việc tôn kính sư trưởng, dốc lòng cầu học.

          Điển xuất từ Tống sử - Đạo học truyện nhị - Dương Thời 宋史 - 道学传 - 二杨时.

          Thời Bắc Tống, Dương Thời 杨时cùng với Du Tạc 游酢vào một ngày tuyết rơi dày đi bái kiến Lí học gia Trình Di 程颐 nổi tiếng lúc bấy giờ, gặp lúc Trình Di đang tĩnh toạ dưỡng thần. Cả hai không dám làm kinh động, cứ đứng ngoài cửa đợi. Khi Trình Di thức giấc, ngoài cửa tuyết đã rơi dày cả xích.

                                                                   Huỳnh Chương Hưng

                                                                   Quy Nhơn 17/12/2022

Nguồn

THƯỜNG DỤNG ĐIỂN CỔ

常用典故

Biên soạn: Tôn Lập Quần 孙立群, Lí Ái Trân 李爱珍

Thượng Hải đại học xuất bản xã, 2005

Phụ lục của người dịch

Trong Tống sử 宋史, quyển 428 - Dương Thời truyện 楊時傳 có chép:

          Dương Thời hựu kiến Trình Di ư Lạc, Thời cái niên tứ thập hĩ. Nhất nhật kiến Di, Di ngẫu minh toạ, Thời dữ Du Tạc thị lập bất khứ. Di kí giáo, tắc môn ngoại tuyết thâm nhất xích hĩ.

          楊時又見程頤於洛時蓋年四十矣一日見頤頤偶瞑坐時與游酢侍立不去頤既覺則門外雪深一尺矣.

          (Dương Thời lại đến Lạc dương gặp Trình Di, năm đó Dương Thời 40 tuổi. Ngày nọ gặp Trình Di, Trình Di đang ngồi nhắm mắt dưỡng thần. Dương Thời cùng Du Tạc đứng hầu không rời đi. Khi Trình Di tỉnh giấc, bên ngoài tuyết đã rơi dày cả thước)

https://www.edb.gov.hk/attachment/tc/curriculumdevelopment/kla/chiedu/resources/primary/lang/culture/03_005.pdf

Dương Thời 杨时tinh thông sử học. giỏi văn thơ, người đời gọi ông là Quy Sơn Tiên Sinh 龟山先生. Thời trẻ khi thi đậu Tiến sĩ, để tiếp tục việc học, ông bỏ cơ hội làm quan, đến Hà Nam 河南 bái Nhị Trình làm thầy. Có một ngày, Dương Thời 杨时và bạn là Du Tạc 游酢 đến bái kiến Trình Di, từ ngoài cửa sổ nhìn vào thấy thầy đang tĩnh toạ dưỡng thần, cả hai không dám đánh thức, nhưng cũng không muốn bỏ cơ hội học hỏi. Thế là hai người lặng lẽ đứng yên ngoài sân. Trời đổ tuyết ngày càng nhiều, Dương Thời và Du Tạc vẫn cứ đứng yên trong tuyết. Khi Trình Di thức giấc, tuyết ngoài sân đã dày đến cả xích. Lúc bấy giờ hai người mới đạp tuyết bước vào. Câu chuyện này được xem là điển phạm trong việc tôn sư trọng đạo, trở thành giai thoại.

Lữ Đại Lâm 吕大临, Dương Thời 杨时, Tạ Lương Tá 谢良佐 và Du Tạc 游酢 được người đời gọi là “Trình môn tứ tiên sinh” 程门四先生.

Thành ngữ “Trình môn lập tuyết” ý chỉ học trò cung kính thụ nghiệp. được dùng để ví việc thiết tha cầu học, tôn kính bậc trưởng thượng có học vấn.

https://baike.baidu.com/item/%E7%A8%8B%E9%97%A8%E7%AB%8B%E9%9B%AA/817596

Ngoài “Lập tuyết Trình môn” 立雪程门 cũng nói là “Trình môn lập tuyết” 程门立雪 ra, còn có thành ngữ “Trình môn phi tuyết” 程门飞雪, “Trình môn độ tuyết” 程门度雪.