Dịch thuật: Bất tế nhân chi thiện, bất ngôn nhân chi ác (Tăng quảng hiền văn)

 

不蔽人之善    不言人之恶

谁人背后无人说, 哪个人前不说人

有钱道真语, 无钱语不真

不信但看筵中酒, 杯杯先敬有钱人

                  (.周希陶: 增广贤文)

Phiên âm

BẤT TẾ NHÂN CHI THIỆN  BẤT NGÔN NHÂN CHI ÁC

Thuỳ nhân bối hậu vô nhân thuyết, na cá nhân tiền bất thuyết nhân.

Hữu tiền đạo chân ngữ, vô tiền ngữ bất chân

Bất tín đản khan diên trung tửu, bôi bôi tiên kính hữu tiền nhân

                                               (Thanh . Chu Hi Đào: Tăng quảng hiền văn)

Chú thích

1- Diên : Vào thời cổ, “diên” là chiếu trúc trải trên đất để ngồi, về sau phiếm chỉ tiệc rượu.

Dịch nghĩa

KHÔNG CHE CÁI THIỆN CỦA NGƯỜI TA

KHÔNG NÓI CÁC ÁC CỦA KẺ KHÁC

Người nào mà không bị kẻ khác bàn luận sau lưng; người nào mà không bàn luận người ta trước mặt kẻ khác?

Người có tiền, lời nói của họ đều được kẻ khác tin phục; kẻ không tiền, lời nói của họ đều bị kẻ khác nghi ngờ.

Nếu không tin, bạn cứ thử nhìn vào bữa tiệc; li rượu nào cũng mời người có tiền trước tiên.

Phân tích và bình luận

          Mấy câu trên đây là trung tâm câu chuyện liên quan đến ngôn luận, về ngôn luận của người bình thương, mối liên quan giữa giá trị ngôn luận với giá trị con người.

          Người sống trên đời, ai mà không bị kẻ khác bàn luận qua, và ai mà không bàn luận qua kẻ khác? Điều mà gọi là “điều tư” 调资 (đề tài trò chuyện) là một loại dược liệu điều chỉnh cuộc sống, con người khi nhàn đàm khó mà tránh khỏi việc bàn luận người khác. Cuộc sống con người trong xã hội là không thể thoát li các mối quan hệ để tồn tại một cách độc lập, đó cũng chính là hoặc nhiều hoặc ít trở thành đối tượng bàn luận của người khác. Kì thực, đó cũng chưa hẳn là một việc xấu. Hành vi của một cá nhân cần nhận được sự giám sát và đốc thúc đến từ dư luận các nơi, có giám sát và đốc thúc mới có thể ít xảy ra sai sót. Bất luận người bàn luận bạn xuất phát từ một tâm thái nào đó, và cũng bất luận những lời bàn luận đó là để tô điểm thái bình hoặc đặt điều gây chuyện, nó đã tồn tại thì đương nhiên có ý nghĩa tồn tại của nó, cho dù là chính diện hay phản diện. Nếu những lời bàn luận luận đó xuất phát từ lòng chân thành, ngôn từ đúng trọng tâm, đương nhiên là bạn cần tiếp nhận; nếu xuất phát từ lòng không chân thật hoặc vì tư lợi, thậm chí mang tính huỷ báng, thì bạn không cần phải phẫn nộ, hãy suy nghĩ một chút về hành vi của mình có nhân vì xúc phạm đến lợi ích của người ta hoặc quá khoa trương mà gây ra cho họ sự đố kị và bất mãn hay không?

          Với câu “Hữu tiền đạo chân ngữ, vô tiền ngữ bất chân” 有钱道真语, 无钱语不真cần sự lí giải chính xác. Thật giả của ngôn luận không thể dùng tiền để đo lường, nhưng trong cuộc sống, chúng ta thường tin rằng những lời của người có tiền luôn là thật, những lời của người không có tiền là giả. Phán đoán ngôn luận thật giả, chúng ta cần phải có tuệ nhãn.

                                                                      Huỳnh Chương Hưng

                                                                      Quy Nhơn 01/12/2022

Nguồn

TĂNG QUẢNG HIỀN VĂN

增广贤文

Thanh . Chu Hi Đào 周希陶  tu đính

Nam Kinh: Giang Tô Phụng Hoàng mĩ thuật xuất bản xã. 2015