Dịch thuật: Nhật cửu kiến nhân tâm (Tăng quảng hiền văn)

 

日久见人心

          流水下滩非有意, 白云出岫本无心. 路遥知马力, 日久见人心. 马行无力皆因瘦, 人不风流只为贫.

                    (.周希陶: 增广贤文)

Phiên âm

NHẬT CỬU KIẾN NHÂN TÂM

          Lưu thuỷ há than phi hữu ý, bạch vân xuất tụ bản vô tâm. Lộ dao tri mã lực, nhật cửu kiến nhân tâm. Mã hành vô lực giai nhân sấu, nhân bất phong lưu chỉ vị bần.

                                                (Thanh . Chu Hi Đào: Tăng quảng hiền văn)

Chú thích

1- Tụ : sơn động 

Dịch nghĩa

NGÀY THÁNG LÂU DÀI MỚI RÕ ĐƯỢC LÒNG NGƯỜI

          Dòng nước tuôn chảy xuống ghềnh là không hề cố ý, mây trắng bay rời động núi ấy vốn vô tâm. Đường có xa xôi mới biết được sức ngựa, ngày tháng lâu dài mới rõ được lòng người. Ngựa chạy không có sức là do gầy ốm, người chẳng được phong lưu ấy bởi vì nghèo.

 

Nước chảy xuống ghềnh không cố ý

 Mây rời động núi vốn vô tâm

Đường xa mới biết đâu sức ngựa

Ngày dài mới rõ được nhân tâm

Ngựa không có sức do gầy ốm

Ngưởi chẳng phong lưu ấy bởi bần

Phân tích và bình luận

          Câu “Lưu thuỷ há than phi bản ý” đã có khuyên chúng ta khi xử thế thuận theo tự nhiên, không nên cố ý cưỡng cầu. Như nước chảy xuống ghềnh, như mây rời khỏi động, trong đó không có chủ tể, chỉ là tự nhiên nhi nhiên tồn tại mà thôi.

          “Lộ dao tri mã lực, nhật cửu kiến nhân tâm”, nhân tâm chân nguỵ cần phải có một thời gian dài khảo nghiệm mới hiện ra chân diện mục. Không nên vì hiện tượng bên ngoài của sự vật che lấp, giống như chỉ có đường xa mới thấy được ngựa mạnh yếu, con người cũng chỉ có sự giao tiếp thường ngày, thông qua sự khảo nghiệm các sự kiện mới có thể tăng thêm sự hiểu biết lẫn nhau, nhìn thấy ró chân diện mục của đối phương.

          Ngựa mạnh hay yếu đương nhiên có liên quan đến tư chất bản thân của ngựa, nhưng có thể ngày đi được ngàn dặm hay không cũng cần phải xem ngựa có đủ hay không đủ lương thảo. Điều kiện vật chất không bảo đảm, thân thể gầy yếu không có sức thì làm sao có thể trở thành con thiên lí mã. Con người cũng vậy. Tuy tài hoa và phẩm chất của một cá nhân bắt nguồn tự sự nỗ lực tự thân, nhưng điều kiện kinh tế khách quan đối với tác dụng nhào nặn thân tâm cũng không thể xem nhẹ.

          “Mã hành vô lực giai nhân sấu, nhân bất phong lưu chỉ vị bần”, muốn thành tài cần phải có vật chất nhất định làm cơ sở, nhân vì thành tài cần phải học tập tri thức, mà học tập tri thức thì không tách rời việc đọc sách. Nhưng nếu ngay cả “sách” - cơ sở vật chất cơ bản nhất cũng không có, thì “phong lưu” ấy từ đâu mà ra?

                                                                     Huỳnh Chương Hưng

                                                                      Quy Nhơn 01/5/2022

Nguồn

TĂNG QUẢNG HIỀN VĂN

增广贤文

Thanh . Chu Hi Đào 周希陶  tu đính

Nam Kinh: Giang Tô Phụng Hoàng mĩ thuật xuất bản xã. 2015