Dịch thuật: Quy lai thảng bội hoàng kim ấn (454) (Đặng Trần Côn: Chinh phụ ngâm)

 

QUY LAI THẢNG BỘI HOÀNG KIM ẤN (454)

歸來倘佩黃金印

Khi trở về nếu chàng đeo ấn vàng 

          Câu này và câu 455, chinh phụ nhắc đến việc Tô Tần sau khi hợp tung kháng Tần, lập công vinh hiển đeo ấn Tướng 6 nước trở về. Ý nói chinh phu lập được công danh trở về.

Tô Tần người Lạc Dương 洛阳thời Chiến Quốc, vốn có chí lớn, từng theo Quỷ Cốc Tử 鬼谷子 học thuật tung hoành, du thuyết Tần Vương, nhiều lần dâng thư nhưng không được trọng dụng, tiền bạc dùng hết, thất thểu quay về. Đến nhà, vợ bỏ khung cửi không dệt, chị dâu không nấu ăn, cha mẹ không cùng ông nói chuyện. Tô Tần phát phẫn đồ chí, về sau, hợp cùng Tề, Sở, Yên, Triệu, Nguỵ, Hàn kháng Tần, đeo ấn Tướng 6 nước.

          Trong Chiến quốc sách – Tần sách nhất 战国策 - 秦策一  có đoạn:

           Tô Tần 苏秦nhiều lần dâng thư lên Tần Vương, nhưng chủ trương của ông không được thực hành. Tô Tần mặc áo da điêu đen cũ rách, một trăm cân vàng cũng dùng hết, tiền bạc không dư lại thứ gì, đành rời khỏi nước Tần trở về quê nhà. Lưng mang thùng sách, vai gánh hành lí, khuôn mặt vừa ốm vừa đen, có sắc xấu hổ. Về đến nhà, vợ bỏ khung cửi không dệt, chị dâu không đi nấu cơm, cha mẹ không cùng ông chuyện trò. Tô Tần thấy thế, than rằng: “Vợ không xem ta là chồng, chị dâu không xem ta là em chồng, cha mẹ không xem ta là con, tất cả đều là lỗi ở ta!” Thế là nửa đêm tìm sách, bày ra mấy chục quyển, tìm được binh thư của Thái Công 太公, liền vùi đầu mà đọc, đọc đi đọc lại, nghiên cứu kĩ, đến nỗi ngủ quên, liền lấy cây dùi đâm vào đùi, máu tươi chảy đến gót chân, tự nói với mình: Làm gì có người du thuyết với quốc quân mà không thể có được vàng ngọc lụa là, có được địa vị khanh tướng tôn quý? Qua một năm nghiên cứu thành công, ông du thuyết Triệu Vương, Triệu Vương cả mừng, phong Tô Tần làm Vũ An Quân 武安君. Bái nhận ấn Tướng, binh xa trăm chiếc, gấm thêu ngàn tấm, bạch bích trăm đôi, vàng vạn dật, theo Triệu Vương, liên hợp sáu nước, phá vỡ thế liên hoành, chế ngự cường Tần. Tô Tần tại nước Triệu làm Tướng. lúc bấy giờ, thiên hạ to lớn, bách tính đông đảo, uy vọng của vương hầu, quyền lực của mưu thần, tất cả đều được quyết định bởi sách lược của Tô Tần. Địa vị của nước Triệu từ đó mạnh lên. Tô Tần sắp đi du thuyết Sở Vương, ngang qua Lạc Dương 洛阳, cha mẹ ông nghe tin liền dọn dẹp nhà cửa, quét dọn đường xá, bày ra âm nhạc, chuẩn bị tiệc rượu, ra đến 30 dặm nghinh đón. Vợ con ông không dám nhìn thẳng mặt, chỉ nghiêng tai lắng nghe ông nói. Chị dâu thì bò trên đất như rắn, ba bốn lần quỳ bái tạ tội. Tô Tần bảo rằng: “Trước đây chị sao tự cao tự đắc mà nay lại khom thân quỳ gối như thế?” Chị dâu đáp rằng: “Vì chú có địa vị tôn quý và có nhiều vàng.” Tô Tần bảo rằng: “Than ôi! Lúc nghèo hèn thì cha mẹ không nhìn con, khi giàu sang thì thân thích sợ hãi. Nhân sinh trên đời, tiền tài và địa vị không thể không để ý.”

          (Quốc ngữ . Chiến quốc sách 国语 . 战国策: Lí Duy Kì 李维琦điểm hiệu. Trường Sa – Nhạc Lộc thư xã, 2006)

Câu 454 và câu 455:

Khẳng học đương niên bất hạ ki

肯學當年不下機

(Thiếp há học theo Tô phụ năm đó bỏ khung cửi không dệt)

bản diễn Nôm “Chinh phụ ngâm diễn ca” tương truyền của Đoàn Thị Điểm là:

Khi về đeo quả ấn vàng

Trên khung cửi dám dẫy dàng làm cao

(391 – 392)

Bản Chinh phụ ngâm khúc của Vân Bình Tôn Thất Lương, nxb Tân Việt, in năm 1953 là:

Khi về đeo quả ấn vàng

Trên khung cửi dám RẪY RUỒNG làm cao

                                                                            Huỳnh Chương Hưng

                                                                            Quy Nhơn 17/4/2022