Dịch thuật: Phương thức chú thích cổ thư

 

PHƯƠNG THỨC CHÚ THÍCH CỔ THƯ

          Chú thích, nhìn từ mặt chữ mà biết được ý nghĩa, đó là tiến hành chú giải cùng thích nghĩa một quyển sách nào đó để giúp độc giả hiểu. Trung Quốc có lịch sử lâu đời, người đời sau đọc tác phẩm của tiền nhân, thường nhân vì do bởi sự cách biệt về phương diện ngôn ngữ văn tự nên không có cách nào hiểu rõ, nhân đó chú thích cổ thư trở thành một sự việc mà học giả các đời luôn nhiệt tình, dường như những trứ tác kinh điển hiện có đều không chỉ dừng lại ở một bản chú thích. Từ phương pháp chú thích mà nói, đại thể có thể phân làm 5 loại:

          1- Truyện . Người xưa gọi kinh điển Nho gia là “kinh” , những trứ tác giải thích kinh thư gọi là “truyện” . Truyện là một loại văn tự từ để giải thích kinh văn, phương thức chú thích là luận giải rõ đại nghĩa. Như Xuân Thu Tả thị truyện 春秋左氏传, Mao thi truyện 毛诗传.

          2- Tiên . Tiên là đối với truyện tiến hành bổ sung đính chính. Hoặc là đối với bộ phận giản lược, không rõ ràng tiến thêm một bước nói rõ, hoặc là đề xuất ý kiến chú giải bất đồng. Như Trịnh tiên 郑笺tiến hành chú giải đối với Mao thi truyện 毛诗传.

          3- Chương cú 章句. Ý nghĩa tại “li chương biện cú” 离章辨句, không chỉ giải thích theo từng chữ, mà còn theo ý của câu và ý nghĩa chính của toàn chương giải thích và phân tích rộng hơn. Như Mạnh Tử chương cú 孟子章句của Triệu Kì 赵歧thời Đông Hán.

          4- Tập giải 集解. Cũng gọi là “tập chú” 集注, “tập thuyết” 集说, là thu tập giải thuyết của các nhà, đồng thời gia thêm phương pháp chú thích của riêng mình. Như Luận ngữ tập giải 论语集解 của Hà Án 何晏 thời Nguỵ.

          5- Sớ . tức nghĩa sớ 义疏, nghĩa chú 义注, chính nghĩa 正义, sớ nghĩa 疏义. Đặc điểm chú thích của sớ là không những đối với nguyên văn cổ thư tiến hành chú giải, đồng thời đối với chú giải của tiền nhân cũng tiến hành chú giải. Như Luận ngữ nghĩa sớ 论语义疏 của Lương Hoàng Khản 梁皇侃thời Nam triều.

                                                                   Huỳnh Chương Hưng

                                                                   Quy Nhơn 09/3/2022

Nguồn

BẤT KHẢ BẤT TRI ĐÍCH 3000 CÁ VĂN HOÁ THƯỜNG THỨC

不可不知的 3.000 个文化常识

Biên soạn: Tinh Hán 星汉

Bắc Kinh: Trung Quốc Hoa Kiều xuất bản xã, 2010