Dịch thuật: Xuất quan (Từ Lan)

 

XUẤT QUAN

出关

凭山俯海古边州

 旆影风翻见戍楼

马后桃花马前雪

出关争得不回头

                                                                  (徐兰)

XUẤT QUAN

Bằng sơn phủ hải cổ biên châu

Bái ảnh phong phiên kiến thú lâu

Mã hậu đào hoa mã tiền tuyết

Xuất quan tranh đắc bất hồi đầu

                                                                                   (Từ Lan)

RA KHỎI BIÊN QUAN

Châu cổ xưa nơi biên địa lưng tựa vào núi mặt hướng ra biển

Bóng cờ theo gió phất phới cuộn bay lên, nhìn thấy vọng lâu canh gác

Phía sau ngựa bên trong biên quan đương là mùa xuân với hoa đào tươi thắm, phía trước ngựa bên ngoài biên quan lại là mùa đông rét buốt với tuyết trắng phủ đầy

Tướng sĩ lúc ra khỏi biên quan ai mà chẳng lưu luyến quay đầu lại nhìn 

Chú thích

1- Quan : Chỉ Cư Dung Quan居庸关.

Điểm bình

         Mở đầu bài thơ, chỉ với một nét bút đã vẽ ra vị trí hiểm yếu của biên quan, tựa núi tựa biển. Kì thực, Cư Dung Quan 居庸关 cách rất xa biển lớn, núi có thể nhìn thấy còn biển không thể đưa vào tầm mắt của tác giả. Nhưng khi làm thơ không ngại “thị thông vạn lí” 视通万里 (tầm mắt nhìn thông muôn dặm). Lại có một thuyết khác, Lần “xuất quan” này, biên quan mà Từ Lan 徐兰nói đến không phải là Cư Dung Quan, mà là Sơn Hải Quan 山海关, đó là hoàn toàn tả thực (Sơn Hải Quan phía đông đến Bắc Hải 北海, phía bắc tựa vào góc núi, nên có tên là “Sơn Hải” 山海). Thi nhân bước đến vùng biên tái, đầu tiên đập vào tầm mắt chính là “thú lâu” 戍楼 tức vọng lâu canh gác trên quan tái, Còn có cờ xí cao cao, lấy dãy núi hùng vĩ làm bối cảnh, cực kì tươi đẹp. Câu “Bái ảnh phong phiên kiến thú lâu” 旆影风翻见戍楼 đã tạo nên hình tượng thị giác mới lạ khác thường cho người đọc. Trước tiên để cho bóng cờ tạm thời che khuất vọng lâu, cơn gió lớn thổi qua lúc này mới xuất hiện “chân diện mục”. Thế là cờ với vọng lâu thấp thoáng, khiến cờ càng thêm nổi bật, vọng lâu càng thêm uy nghiêm, tạo thành hiệu quả nghệ thuật theo kiểu “Do bão tì bà bán già diện” 犹抱琵琶半遮面 (Tay hãy còn ôm đàn che khuất nửa khuôn mặt).

         Hai câu “Mã hậu đào hoa mã tiền tuyết. Xuất quan tranh đắc bất hồi đầu” 马后桃花马前雪. 出关争得不回头 hiển nhiên tác giả đã vận dụng thủ pháp tô vẽ khoa trương. Tuy “tháng 8 nơi đất Hồ rơi tuyết”, nhưng “mã tiền, mã hậu” chỉ cách trong gang tấc, hoàn cảnh tự nhiên, điều kiện khí hậu làm gì mà sai biệt lớn đến vậy? Cách nói khoa trương “mã tiền” “mã hậu” là để cường điệu sự sai biệt tồn tại ở tái nam tái bắc, sự khác nhau to lớn, hoa đào và tuyết là ý tượng cụ thể mang ý nghĩa tượng trưng đặc biệt nào đó mà tác giả chọn lựa, chưa hẳn là đã thực báo cho người đọc biết đương thời nơi quan nội hoa đào nở, mà chốn quan ngoại lại có tuyết rơi. Còn câu cảm khái “Xuất quan tranh đắc mã hồi đầu” là “thuỷ đáo cừ thành” 水到渠成 (nước một khi chảy đến thì tự nhiên hình thành mương lạch).

          Trong Thanh thi biệt tài tập 清诗别裁集  đã phẩm bình hai câu cuối:

          Nhãn tiền ngữ tiện kì tuyệt ngữ, cơ hồ vạn khẩu lưu truyền. Thử Đường nhân biên tái thi vị tằng tả đáo giả.

          眼前语便奇绝语, 几乎万口流传. 此唐人边塞诗未曾写到者.

          (Những lời trước mắt quả là tuyệt diệu, cơ hồ vạn khẩu lưu truyền. Với thơ biên tái của người thời Đường này thì chưa từng có người nào viết được như thế.)

          Còn như “vạn khẩu lưu truyền” e là đề cao quá mức, nhưng nói “Với thơ biên tái của người thời Đường này thì chưa từng có người nào viết được như thế” là đó là sự thực.

Phụ lục

          Từ Lan 徐兰: Không rõ năm sinh năm mất, sống vào khoảng thời Khang Hi 康熙, Ung Chính 雍正. Tự Phân Nhược 芬若, hiệu Chi Tiên 芝仙, người Thường Thục 常熟 Giang Tô 江苏. Lúc trẻ theo học thơ với Vương Sĩ Trinh 王士祯, thể thơ của ông gần Lí Hạ 李贺, chuyên về hoa cỏ cùng miêu tả nhân vật, đường nét sinh động, nổi danh một thời. Năm 20 tuổi, xuất du kinh sư, mấy chục năm mới quay về quê nhà một lần. Năm Khang Hi thứ 35 (năm 1469), theo Đế thân chinh Cát Nhĩ Đan 噶尔丹 nơi mạc bắc, từ Cư Dung Quan 居庸关 đến thành Quy Hoá 归化, dọc đường đã sáng tác bài “Xuất Cư Dung Quan” 出居庸关này. Về sau ông lưu ngụ tại phía bắc Thông Châu 通州cho đến cuối đời.

https://baike.baidu.com/item/%E5%87%BA%E5%85%B3/2422655

                                                                                  Huỳnh Chương Hưng

                                                                                  Quy Nhơn 13/02/2022

Nguồn

https://www.pinshiwen.com/gsdq/msjs/20190716149794.html