Dịch thuật: Quyên thanh đề lạc quan tình lệ (293) (Đặng Trần Côn: Chinh phụ ngâm)

 

QUYÊN THANH ĐỀ LẠC QUAN TÌNH LỆ (293)

鵑聲啼落關情淚

Tiếng quyên kêu khiến động lòng rơi lệ

          Quyên thanh 鵑聲/鹃声: Tức tiếng chim Đỗ quyên kêu. Trong thần thoại cổ đại Trung Quốc có truyền thuyết “Vọng Đế đề quyên” 望帝啼鹃. Vọng Đế 望帝là vị quân chủ đất Thục cuối triều Chu trong truyền thuyết, tên Đỗ Vũ 杜宇. Sau nhường ngôi đi ở ẩn, không may bị chết, hồn hoá thành chim Đỗ quyên 杜鹃, cuối mùa xuân cất tiếng kêu, kêu đến nổi rỏ máu. Tiếng kêu của nó ai oán thê lương, khiến người nghe phải động lòng. Loài chim này cũng còn gọi là Đỗ Vũ杜宇, Tử quy 子规, Thôi quy 催归. Chim Đỗ quyên trong thi ca cổ điển Trung Quốc thường có liên quan đến những việc ai oán khổ sầu. Như Lí Bạch 李白trong bài Văn Vương Xương Linh tả thiên Long Tiêu dao hữu thử kí 闻王昌龄左迁龙标遥有此寄 có câu:

Dương hoa lạc tận Tử quy đề

Văn đạo Long Tiêu quá Ngũ khê

杨花落尽子规啼

闻道龙标过五溪

(Bông liễu rụng hết, chim Tử quy cất tiếng kêu

Nghe nói Long Tiêu đã đến Ngũ khê)

          Và Văn Thiên Tường 文天祥 trong Kim Lăng dịch nhị thủ 金陵驿二首 (bài 1) cũng đã viết:

Tùng kim khước biệt Giang Nam lộ

Hoá tác đề quyên đới huyết quy

从今却别江南路

化作啼鹃带血归

(Từ nay cách biệt đường về Giang Nam

 Đợi sau khi chết đi hoá thành chim Đỗ quyên rỏ máu bay về)

https://baike.baidu.com/item/%E6%9D%9C%E9%B9%83%E5%95%BC%E8%A1%80/20426

          Quan tình關情/关情: Ý nói động lòng. Lục Quy Mông 陆龟蒙 đời Đường trong bài Hựu thù Tập Mĩ thứ vận 又酬袭美次韵 có câu:

Tửu hương thiên nhập mộng

Hoa lạc hựu quan tình

酒香偏入梦

花落又关情

(Mùi thơm của rượu luôn vào trong giấc mộng

Nhìn thấy hoa rụng lại động lòng)

Câu 293 bản diễn Nôm “Chinh phụ ngâm diễn ca” tương truyền của Đoàn Thị Điểm là:

Chim quyên kêu làm rơi nước mắt (249)

Bản Chinh phụ ngâm khúc của Vân Bình Tôn Thất Lương, nxb Tân Việt, in năm 1953 là:

CA quyên GHẸO, làm rơi nước mắt 

                                                                            Huỳnh Chương Hưng

                                                                            Quy Nhơn 21/10/2021