Dịch thuật: Điểu phản cao thung (255) (Đặng Trần Côn: Chinh phụ ngâm)

 

ĐIỂU PHẢN CAO THUNG (255)

鳥返高舂

Chiều tối đàn chim bay về

          Cao thung 高舂: Tức lúc chiều tối. Điển xuất từ Hoài Nam Tử - Thiên văn huấn 淮南子 - 天文训:

Nhật chí vu Uyên Ngu, thị vi cao thung; chí vu Liên Thạch, thị vi hạ thung.

日至于渊虞, 是为高舂; 至于连石, 是为下舂

          (Mặt trời đến vị trí Uyên Ngu, là cao thung, đến Liên Thạch là hạ thung.)

          Cao Dụ 高诱 chú rằng:

Cao thung, thời gia Tuất, dân xác thung thời dã.

高舂, 时加戌, 民确舂时也

(Cao thung là đến giờ Tuất, lúc người dân giã gạo)

https://baike.baidu.com/item/%E9%AB%98%E8%88%82/5100054

          Hồ Tử 胡仔 đời Tống trong Thiều Khê ngư ẩn tùng thoại hậu tập – Đường nhân tạp kí thượng 苕溪渔隐丛话后集 - 唐人杂记上 có nói:

          Nhân đa bất tri tịch dương thung vi hà đẳng ngữ, dư khảo chi “Hoài Nam Tử” viết:

“Nhật kinh ư Tuyền Ngung, thị vị cao thung, đốn ư Liên Thạch, thị vị hạ thung.”

Tuyền Ngung diệc tác Uyên Ngu, dữ Liên Thạch cụ vị địa danh.... Diệc tỉnh tác “tịch thung”.  

          人多不知夕阳舂为何等语, 予考之淮南子:

日经於泉隅, 是谓高舂, 顿於连石, 是谓下舂.”

泉隅亦作渊虞, 与连石具为地名..... 亦省作夕舂”.

          (Người ta đa phần không biết vì sao có cách nói tịch dương thung. Ta khảo điều đó qua “Hoài Nam Tử”, nói rằng:

          “Mặt trời đi qua Tuyền Ngung, gọi là cao thung, dừng lại một chút ở Liên Thạch, gọi là hạ thung.”

          Tuyền Ngung cũng nói là Uyên Ngu, cùng với Liên Thạch đều là địa danh.....  Cũng nói tắt là “tịch thung”.)

https://baike.baidu.com/item/%E5%A4%95%E9%98%B3%E8%88%82/3652393

“Hạ thung” là lúc mặt trời lặn.

          Câu 255 này và cả câu 256:

Lộ hạ đê tùng

露下低叢

bản diễn Nôm “Chinh phụ ngâm diễn ca” tương truyền của Đoàn Thị Điểm là:

Chòm tuyết phủ bụi chim khua (219)

Bản Chinh phụ ngâm khúc của Vân Bình Tôn Thất Lương, nxb Tân Việt, in năm 1953 là:

GIỌT SƯƠNG phủ bụi chim GÙ

                                                                            Huỳnh Chương Hưng

                                                                            Quy Nhơn 02/10/2021