Dịch thuật: Thiên kim tá lực kí Yên Nhiên (245) (Đặng Trần Côn: Chinh phụ ngâm)

 

THIÊN KIM TÁ LỰC KÍ YÊN NHIÊN (245)

千金借力寄燕然

Nghìn vàng mượn sức gởi đến Yên Nhiên

Câu này và cả câu 244 ở trên “Thử ý xuân phong nhược khẳng truyền” lấy ý từ câu “Thử khúc hữu ý vô nhân truyền. Nguyện tuỳ xuân phong kí Yên Nhiên” 此曲有意无人传. 愿随春风寄燕然.  của Lí Bạch 李白.

          Lí Bạch李白ở bài Trường tương tư 长相思 (bài 2) viết rằng:

          Nhật sắc dục tận hoa hàm yên. Nguyệt minh dục tố sầu bất miên. Triệu sắt sơ đình phượng hoàng trụ. Thục cầm dục tấu uyên ương huyền. Thử khúc hữu ý vô nhân truyền. Nguyện tuỳ xuân phong kí Yên Nhiên. Ức quân điều điều cách thanh thiên. Tích thời hoành ba mục. Kim tác lệ lưu tuyền. Bất tín thiếp trường đoạn. Quy lai khán thủ minh kính tiền.

          日色欲尽花含烟, 月明素愁不眠. 赵瑟初停凤凰柱. 蜀琴欲奏鸳鸯弦. 此曲有意无人传. 愿随春风寄燕然. 忆君迢迢隔青天. 昔时横波目. 今作泪流泉. 不信妾肠断. 归来看取明镜前.

          (Mặt trời sắp lặn, hoa như đang ngậm khói sương. Mặt trăng sắp sáng trong, thiếp nhớ chàng ngủ không yên. Đàn sắt đất Triệu với trục phượng hoàng, thiếp vừa mới ngừng đàn. Đàn đàn cầm đất Thục, thiếp muốn khảy dây uyên ương.  Khúc điệu hữu ý nhưng tiếc không biết đàn cho ai nghe. Nguyện đem khúc điệu này theo gió xuân gởi đến Yên Nhiên. Nhớ đến chàng ở tận chân trời cách xa vời vợi. Ngày trước sóng mắt long lanh. Nay nước mắt tuôn như suối. Nếu chàng không tin thiếp đoạn trường. Thì hãy trở về nhìn dung nhan thiếp tiều tuỵ trước gương.)

http://www.exam58.com/tsmj/28584.html

          Yên Nhiên 燕然: Tên một ngọn núi cổ, tức nay là Hàng Ái sơn 杭爱山. Đời Hán Hàng Ái sơn có tên là Yên Nhiên sơn 燕然山, ở phía bắc cao nguyên Mông Cổ, cách Nhạn Môn quan 雁门关 khoảng 1.800 cây số. Bắt đầu từ triều Tần, từ “đại mạc” 大漠 thường xuất hiện trong sử sách. Thời Hán, Hán Vũ Đế 汉武帝 phái Đại tướng Vệ Thanh 卫青đuổi Hung nô đến “mạc bắc”. Sau Hoắc Khứ Bệnh 霍去病 thâm nhập mạc bắc đến Lang Cư Tư sơn 狼居胥山 (sơn mạch Khẳng Đặc 肯特của Mông Cổ). Tháng 6 mùa hạ năm 89 (năm Vĩnh Bình 永平  nguyên niên thời Đông Hán), Đậu Hiến 窦宪, Cảnh Bỉnh 耿秉 đem quân giao chiến với Hung nô ở Kê Lạc sơn 稽落山 (nay là Ngạch Bố Căn sơn 额布根山của Mông Cổ). Bắc Thiền vu đại bại tháo chạy, quân Hán truy kích, giết và bắt sống hơn 13.000 người, Bắc Hung nô trước sau có hơn 20 vạn người quy phụ. Đậu Hiến, Cảnh Bỉnh lên Yên Nhiên sơn (nay là Hàng Ái sơn), khắc thạch ghi công rồi về. năm 91, Đại tướng quân nhà Đông Hán là Cảnh Quỳ 耿夔, thống lĩnh đại quân triều Hán, một lần nữa xuất kích Hung Nô, đánh bại Bắc Hung nô tại Kim Vi sơn 金微山 (nay là A Nhĩ Thái sơn 阿尔泰山), Bắc Thiền vu đành tháo chạy về hướng tây.

https://baike.baidu.com/item/%E7%87%95%E7%84%B6/3300750

Câu 244 và 245 bản diễn Nôm “Chinh phụ ngâm diễn ca” tương truyền của Đoàn Thị Điểm là:

Lòng này gửi gió đông có tiện

Nghìn vàng xin gửi đến non Yên

(209 – 210)

                                                                            Huỳnh Chương Hưng

                                                                             Quy Nhơn 26/9/2021