Dịch thuật: Cùng thanh tế vũ trung (252) (Đặng Trần Côn: Chinh phụ ngâm)

 

CÙNG THANH TẾ VŨ TRUNG (252)

蛩聲細雨中

Tiếng dế kêu rả rích trong cơn mưa phùn

          Cùng thanh 蛩聲 / 蛩声: Đọc đúng là “củng thanh” tức tiếng dế kêu. Lí Thanh Chiếu 李清照 đời Tống ở bài từ Thiên dữ thu quang 天与秋光 theo điệu Hành hương tử 行香子 viết rằng:

          Thiên dữ thu quang, chuyển chuyển tình thương, thám kim anh tri cận Trùng Dương. Bạc y sơ thí, lục nghĩ tân thường, tiệm nhất phiên phong, nhất phiên vũ, nhất phiên lương.

          Hoàng hôn viện lạc, thê thê hoàng hoàng, tửu tinh thời vãng sự sầu trường. Na kham vĩnh dạ, minh nguyệt không sàng. Văn châm thanh đảo, cung thanh tế, lậu thanh trường.

         天与秋光, 转转情伤, 探金英知近重阳. 薄衣初试, 绿蚁新尝, 渐一番风, 一番雨, 一番凉.

        黄昏院落, 凄凄惶惶, 酒醒时往事愁肠. 那堪永夜, 明月空床, 闻砧声捣, 蛩声细, 漏声长.

          (Khí trời đã chuyển cùng với sắc thu, tâm tình cũng dần chuyển đau buồn, nhìn xem hoa cúc vàng biết là tiết Trùng Dương sắp đến. Mặc thử chiếc áo mỏng, nếm chút rượu mới ủ, một trận gió, một trận mưa, một cơn lạnh.

          Trong sân lúc hoàng hôn, luôn thê lương lạnh lẽo, lúc tỉnh rượu bao chuyện cũ ùa về khiến lòng đứt đoạn. Làm sao có thể qua được đêm dài, trăng sáng chiếu lên chiếc giường trống vắng, nghe tiếng chày đập vải từ xa vang lại, nghe tiếng dế kêu rả rích, nghe tiếng giọt đồng hồ chậm vang.)

http://m.5156edu.com/page/19-09-23/163035.html

          Về chữ, trong Khang Hi tự điển có 2 phiên thiết:

1- Quảng vận 廣韻, Tập vận 集韻, Vận hội 韻會 đều có phiên thiết là 渠容 (cừ dung), âm (cung), tên một loài thú, hình trạng giống ngựa, tên là “cung cung” 蛩蛩.

2- Tập vận 集韻 phiên thiết là 古勇 (cổ dũng), âm (củng), tên côn trùng, có trăm chân.

          Trong Hán Việt tự điển của Thiều Chửu, chữ có âm là “cung” với nghĩa:

          - Con sâu lúa

          - Tên riêng con dế

          - Cung cung 蛩蛩, một giống thú giống con ngựa ở Bắc Hải.

          Trong Từ điển Hán Việt văn ngôn dẫn chứng của Nguyễn Tôn Nhan, chữ có âm là “cung” với nghĩa là:

          - Con sâu trong lúa.

          - Con dế mèn

          - Run sợ

          Ở đây tôi theo Khang Hi tự điển, phiên âm là “củng”.

Củng thanh tế vũ trung

          Câu 252 này và câu 251 ở trên:

Thu diệp thanh sương lí

秋葉青霜里

bản diễn Nôm “Chinh phụ ngâm diễn ca” tương truyền của Đoàn Thị Điểm là:

Hình cây sương đượm tiếng trùng mưa phun (216)

Bản Chinh phụ ngâm khúc của Vân Bình Tôn Thất Lương, nxb Tân Việt, in năm 1953 là:

CÀNH cây sương đượm tiếng trùng mưa phun

                                                                            Huỳnh Chương Hưng

                                                                             Quy Nhơn 30/9/2021