Dịch thuật: "Tam Hoàng ngũ Đế" (kì 5)

 

“TAM HOÀNG NGŨ ĐẾ”

(kì 5) 

          Đế Nghiêu 帝尧và Đế Thuấn 帝舜 là hai vị hiền quân nổi tiếng thời đại viễn cổ được ca tụng trong thơ từ cổ điển. Theo sử thư ghi chép, Đế Nghiêu là con của Đế Khốc 帝喾, tên Phóng Huân 放勋, sinh ỏ Y Kì 伊祁 (khoảng bên trong huyện Thuận Bình 顺平tỉnh Hà Bắc 河北 ngày nay), xưng “Y Kì Thị” 伊祁氏, phong ở Đào Đường 陶唐, nên cùng có  hiệu là “Đào Đường Thị” 陶唐氏, trong lịch sử lại xưng là “Đường Nghiêu” 唐尧. Đế Nghiêu sau khi kế vị, kiến đô tại Bình Dương 平阳 (nay là thành phố Lâm Phần 临汾 tỉnh Sơn Tây 山西), tại vị 98 năm. Ông “kì nhân như thiên, kì trí như thần” 其仁如天其智如神 (lòng nhân của ông như trời, trí của ông như thần), sống kiệm ước chất phác, quan tâm bách tính, đặt ra bách quan, mỗi người trị lí chính vụ của mình, xác định tế tự, dùng nhạc vũ phối hợp, nhân đó bách tính an lạc, thiên hạ thái bình. Có thể thấy thời đại của Đế Nghiêu đã xuất hiện dấu vết của quốc gia, xuất hiện lễ nhạc. Tại thành phố Lâm Phần 临汾 hiện nay có Nghiêu lăng 尧陵, lăng trủng vừa cao vừa lớn, tương truyền là bách tính cảm niệm ân đức của ông, muôn người đắp đất mà thành. Đời Tấn tại phía nam Lâm Phần lại xây dựng Nghiêu miếu 尧庙, trong miếu có giếng cổ, tương truyền là do Đế Nghiêu đích thân đào. Thành quả nghiên cứu khảo cổ mới do Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc công bố đối ngoại ngày 18 tháng 6 năm 2015, chứng thực di chỉ Đào Tự 陶寺huyện Tương Phần 襄汾thành phố Lâm Phần tỉnh Sơn Tây chính là “Trung Quốc” cổ xưa nhất, Đào Tự chính là “Nghiêu đô Bình Dương” 尧都平阳; “Nghiêu Thuấn Vũ truyền thuyết thời đại” 尧舜禹传说时代 không phải là truyền thuyết, mà là tín sử tồn tại chân thực; xã hội quốc gia sớm nhất của Trung Quốc không phải là triều Hạ , mà là “Đế Nghiêu bang quốc” 帝尧邦国, thậm chí còn sớm hơn nữa. Tổ chức xã hội của di chỉ này đã vượt qua giai đoạn cổ quốc tiến vào giai đoạn vương quốc, là đại biểu của mô thức sùng thượng “quân quyền – vương quyền” 军权 - 王权 điển hình, là vương quốc đầu tiên xuất hiện trên khu vực trung nguyên. Điều này hợp với những ghi chép văn tự về việc Đế Nghiêu kiến đô ở Bình Dương.

          Đế Thuấn 帝舜 sinh ở Diêu Khư 姚墟 (có thuyết cho là thành phố Dư Diêu 余姚 tỉnh Chiết Giang 浙江, cũng có thuyết cho là thành phố Vĩnh Tế 永济 tỉnh Sơn Tây 山西), cho nên có họ (tính) là Diêu . Lại có thuyết nói ông sinh ở Phùng Chư 冯诸 (nay là thành phố Chư Thành 诸城 tỉnh Sơn Đông 山东). Trong mắt của Đế Nghiêu có hai con ngươi nên có tên là Trùng Hoa 重华, hiệu “Hữu Ngu Thị” 有虞氏, trong lịch sử lại gọi là “Ngu Thuấn” 虞舜. Theo sử thư ghi chép, Đế Thuấn là cháu 6 đời của Chuyên Húc 颛顼, từ nhỏ đã mất mẹ, cha lấy kế thất, sinh người em tên là Tượng . Cha và mẹ kế yêu riêng người con nhỏ, nhiều lần muốn hại chết ông, nhưng ông rất có hiếu, thế là được Đế Nghiêu chọn làm người kế vị, đồng thời gả hai người con gái là Nga Hoàng 娥皇 và Nữ Anh 女英cho ông. Để khảo nghiệm năng lực của Đế Thuấn, Đế Nghiêu bảo ông đi cày ở Lịch Sơn 历山, bắt cá ở Lôi Trạch 雷泽, làm đồ gốm ở Hà Tân 河滨, theo truyền thuyết, ông đều làm rất tốt. Sau khi kế vị, Đế Thuấn kiến đô tại Bồ Phản 蒲坂 (nay là thành phố Vĩnh Tế 永济 tỉnh Sơn Tây 山西), mệnh cho ông Vũ trị thuỷ, Cao Dao 皋陶 nắm giữ hình luật, Hậu Tắc 后稷 quản lí việc nông, kết quả thiên hạ đại trị, bốn biển quy phục. Về già Đế Thuấn đi tuần phương nam, bệnh và mất ở Thương Ngô 苍梧, táng tại Cửu Nghi sơn 九嶷山, hiện nay tại huyện Ninh Viễn 宁远 tỉnh Hồ Nam 湖南 có Thuấn lăng 舜陵. Hai thê tử của Đế Thuấn theo không kịp, đến hồ Động Đình 洞庭 thì nghe tin ông mất, hai bà bi thương cũng qua đời. Ba đỉnh núi ở Cửu Nghi sơn liền nhau, tức đỉnh Thuấn Nguyên (Thuấn Nguyên phong 舜源峰), đỉnh Nga Hoàng (Nga Hoàng phong 娥皇峰) và đỉnh Nữ Anh (Nữ Anh phong 女英峰). Thuấn lăng, Thuấn miếu ở dưới đỉnh Thuấn Nguyên. Trên Quân sơn 君山 trong hồ Động Đình có mộ hai bà phi là Nga Hoàng và Nữ Anh. Ngoài ra, tại thành phố Tế Nam 济南tỉnh Sơn Đông 山东, thành phố Thiệu Hưng 绍兴 tỉnh Chiết Giang 浙江 cũng có Thuấn miếu. Địa danh trong cả nước có liên quan đến Đế Thuấn rất nhiều, như thành phố Thiều Quang 韶关 tỉnh Quảng Đông 广东, truyền thuyết kể rằng Đế Thuấn từng đến đây diễn tấu nhạc thiều; hậu duệ của Đế Thuấn cư trú tại thành phố Dư Diêu 余姚 tỉnh Chiết Giang 浙江. ..... (còn tiếp)

                                                                          Huỳnh Chương Hưng

                                                                           Quy Nhơn 20/7/2021

Nguyên tác Trung văn

“TAM HOÀNG NGŨ ĐẾ”

三皇五帝

Trong quyển

TRUNG QUỐC VĂN HOÁ YẾU LƯỢC

中国文化要略

Tác giả: Trình Dụ Trinh 程裕祯

Bắc Kinh: Ngoại ngữ giáo học dữ nghiên cứu xuất bản xã, 2017