Dịch thuật: Kim triêu Hán hạ Bạch Đăng thành (78) (Đặng Trần Côn: Chinh phụ ngâm)

 

KIM TRIÊU HÁN HẠ BẠCH ĐĂNG THÀNH (78)

今朝漢下白登城

Nay quân Hán xuống thành Bạch Đăng 

          Bạch Đăng thành 白登城: Nơi Hán Cao Tổ Lưu Bang 刘邦 bị Hung nô vây khốn.  

          Năm 201 trước công nguyên, (Hán Cao Tổ lục niên), Hàn Vương Tín 韩王信tại Đại Đồng 大同 tạo phản, đồng thời câu kết với Hung nô ý đồ tấn công Thái Nguyên 太原. Lưu Bang đích thân thống lĩnh 32 vạn đại quân nghinh đánh Hung nô, đầu tiên tại Đồng Cổn 铜辊 (nay là huyện Thấm Sơn Tây 山西) thắng lợi, thừa thắng truy kích đến khu vực Lâu Phiền 楼烦(nay là Ninh Vũ 宁武 Sơn Tây 山西). Lúc bấy giờ mùa đông rét buốt, trời đổ tuyết, Lưu Bang không nghe lời khuyên của quân dọ thám Lưu Kính 刘敬, khinh địch xông lên, đến Bình Thành 平城 Đại Đồng 大同, trúng kế dẫn dụ của Hung nô. Lưu bang bị vây khốn tại Bạch Đăng sơn 白登山 ở Bình Thành 平城 đến 7 ngày 7 đêm, cách tuyệt hoàn toàn với quân chủ lực, tình hình vô cùng nguy cấp. Sau dùng mưu kế của Trần Bình 陈平, hối lộ thê tử của Mặc Độc 冒顿mới thoát được vòng vây.

https://baike.baidu.com/item/%E7%99%BD%E7%99%BB%E4%B9%8B%E5%9B%B4

          Câu “Kim triêu Hán hạ Bạch Đăng thành” xuất xứ từ bài Quan san nguyệt 关山月 của Lí Bạch:

Minh nguyệt xuất Thiên sơn

Thương mang vân hải gian

Trường phong kỉ vạn lí

Xuy độ Ngọc Môn quan

Hán há Bạch Đăng đạo

Hồ khuy Thanh Hải loan

Do lai chinh chiến địa

Bất kiến kỉ nhân hoàn

Thú khách vọng biên ấp

Tư quy đa khổ nhan

Cao lâu đương thử dạ

Thán tức vị ưng nhàn

明月出天山

苍芒云海间

长风几万里

吹度玉门关

汉下白登道

胡窥青海湾

由来征战地

不见几人还

戍客望边邑

思归多苦颜

高楼当此夜

叹息未应闲

(Trăng sáng mọc lên trên Thiên sơn

Xuyên qua biển mây mênh mông

Gió thốc vượt mấy vạn dặm

Thổi đến Ngọc Môn quan

Năm đó quân Hán trực chỉ đến Bạch Đăng đạo

Quân Hồ dòm ngó núi sông Thanh Hải

Nơi đây xưa nay là chiến địa

Tướng sĩ xuất chinh ít thấy người sống sót trở về

Từ nơi biên giới nhìn cảnh tượng biên thành xa xa

Nhớ đến quê nhà không ngăn được nỗi u sầu

Đêm nay thê tử chốn lầu cao

Thở than mãi không thôi)

https://baike.baidu.com/item/%E5%85%B3%E5%B1%B1%E6%9C%88/7037360

Chữ ở đây là động từ, đọc là “há” đúng hơn: “Kim triêu Hán há Bạch Đăng thành”.

Câu 78 này, bản diễn Nôm “Chinh phụ ngâm diễn ca” tương truyền của Đoàn Thị Điểm là:

Nay Hán xuống Bạch thành đóng lại (73) 

                                                                            Huỳnh Chương Hưng

                                                                             Quy Nhơn 13/7/2021