Chủ Nhật, 8 tháng 3, 2020

Dịch thuật: Thói nhà băng tuyết chất hằng phỉ phong (332) ("Truyện Kiều")

Đăng lúc  10:42  |  Thư Mục  Nghiên Cứu - Dịch Thuật


THÓI NHÀ BĂNG TUYẾT CHẤT HẰNG PHỈ PHONG (332)
          Băng tuyết: tức băng và tuyết, chỉ sự trong sạch thanh khiết.
          Trong Hậu Hán thư – Dương Chấn liệt truyện 后汉书 - 杨震列传 có nói   Dương Chấn bản tính công minh liêm khiết, không nhận hối lộ. Con cháu của ông cũng thường ăn rau đi bộ. Trong số bạn cũ của ông, có người muốn giúp con cháu của ông mở mang sản nghiệp, Dương Chấn không đồng ý, nói rằng:
          - Sử hậu thế xưng vi thanh bạch lại tử tôn, dĩ thử di chi, bất diệc hậu hồ?
          使后世称为清白吏子孙, 以此遗之, 不亦厚乎?
          (- Để đời sau khen là con cháu của vị quan thanh bạch, danh dự đó lưu lại cho chúng, đó chẳng phải là lễ vật phong phú rồi sao?)
          Phỉ phong:
          Ở chương 1 trong Thi kinh – Bội phong – Cốc phong 詩經 - 邶風 - 谷風có câu:
Thái phong thái phỉ
Vô dĩ hạ thể
采葑采菲
無以下體
(Hái rau phong rau phỉ
Há chỉ lấy lá mà bỏ rễ?)

Ngần ngừ nàng mới thưa rằng
Thói nhà băng tuyết, chất hằng phỉ phong
(“Truyện Kiều” 331 – 332)
Băng tuyết: băng là nước đá, băng và tuyết đều trong trắng.
Phỉ phong: Rau phỉ và rau phong là hai thứ rau người nghèo vẫn ăn, đây chỉ sự cần kiệm mộc mạc.
(Đào Duy Anh: “Từ điển Truyện Kiều”, nxb Khoa học xã hội, Hà Nội – 1989)
Trong “Kim Vân Kiều” (Đoạn trường tân thanh) do Bùi Khánh Diễn chú thích, ghi rằng:
          Băng tuyết thanh bạch dã. Hậu Hán thư: Dương Chấn di hậu thế xưng vi thanh bạch lại tử tôn.
          冰雪清白也. 后漢書: 楊震遺後世稱為清白吏子孫.
          (Băng tuyết là trong trắng. Sách Hậu Hán: Ngươi Dương Chấn để tiếng lại đời sau khen là con cháu nhà lại thanh bạch)
          Thi: Thái phỉ thái phong
          : 採菲採葑
          (Kinh Thi: Hái rau phỉ hái rau phong. Là chữ đàn bà nói nhún)
          (Sài Gòn: nxb Sống Mới, 1960)

Xét: Ở bài Cốc phong 谷風 trong Bội phong邶風, Trịnh Huyền chú giải rằng:
          Thử nhị thái giả, mạn tinh dữ phúc chi loại dã. Giai thượng hạ khả thực, nhiên nhi kì căn hữu mĩ thời hữu ác thời, thái chi giả bất khả dĩ căn ác thời nhi tịnh khí kì diệp.
          此二菜者, 蔓菁与葍之类也. 皆上下可食, 然而其根有美时有恶时,
者不可以根恶时并弃其叶.
(Hai loại rau này, cùng loại với su hào và rau phúc. Phần trên và phần dưới đều có thể ăn được, nhưng rễ của chúng có lúc ngon có lúc đắng. Khi hái, không thể nhân vì lúc rễ đắng mà bỏ cả lá không hái)
Thành ngữ “Phong phỉ chi thái” 葑菲之采 (hái rau phong rau phỉ): ý nói không thể vì gốc rễ của rau phong rau phỉ có vị đắng mà ngay cả lá của nó cũng không hái. Ví vợ chồng đối đãi nhau, lấy đức làm trọng, không thể nhân vì người vợ nhan sắc kém mà ruồng bỏ.
Điển “băng tuyết” khen tặng con cháu quan lại thanh bạch, và bài thơ Cốc phongBội phong trong Kinh Thi thuộc nhóm “khí phụ thi” 弃妇诗 (thơ về đề tài ruồng bỏ vợ) (Theo “Kinh học thập nhị giảng” 经学十二讲: Trịnh Kiệt Văn 郑杰文, Phó Vĩnh Quân 傅永军chủ biên), và trong Kinh thi của Tạ quang Phát cũng nói:
Cốc phong: Nỗi lòng người vợ bị chồng đuổi đi.
          Với câu “Vô dĩ hạ thể” 無以下體, nghĩa đen là “há chỉ lấy lá mà bỏ rễ”, nghĩa bóng chính là “tham luyến người mới mà quên đi người cũ”.
          Như vậy theo ý riêng, với câu “Thói nhà băng tuyết chất hằng phỉ phong” mà Thuý Kiều nói với Kim Trọng, là có ý khen tặng Kim Trọng vốn con cháu nhà “băng tuyết”, không có việc tham luyến người mới mà ruồng bỏ người cũ.

                                                                       Huỳnh Chương Hưng
                                                                       Quy Nhơn 08/3/2020

Chia sẻ bài viết

Mã nguồn bởi Huỳnh Chương Hưng
Copyright © 2012 Huỳnh Chương Hưng.
back to top