Thứ Sáu, 5 tháng 7, 2019

Dịch thuật: Lục thư

Đăng lúc  21:56  |  Thư Mục  Nghiên Cứu - Dịch Thuật



LỤC THƯ

          Lục thư 六书 là phương thức tạo chữ và dùng chữ, có mấy thuyết về tên gọi và thứ tự của chúng.
Theo Lưu Hâm 刘歆 và Ban Cố 班固 đời Hán là:
          - Tượng hình, tượng sự, tượng ý, tượng thanh, chuyển chú, giả tá.
          Theo Hứa Thận 许慎 là:
          - Chỉ sự, tượng hình, hình thanh, hội ý, chuyển chú, giả tá.
          Nhìn chung theo các nhà văn tự học, về tên gọi thì theo Hứa Thận, nhưng về thứ tự lại theo Lưu Hâm và Ban Cố là tương đối hợp lí. Ở đây thứ tự cũng theo Lưu Hâm và Ban Cố, danh xưng cũng theo Hứa Thận, và sẽ giải thích thêm về định nghĩa.

Tượng hình 象形: Hứa Thận nói rằng:
Hoạ thành kì vật, tuỳ thể cật khuất, nhật nguyệt thị dã.
画成其物, 随体诘诎, 日月是也
(Vẽ thành vật thể, theo hình dạng khuất khúc của nó, như chữ (nhật), chữ (nguyệt).)
          Chữ (nhật), triện văn vẽ một hình tròn giống mặt trời, bên trong thêm một nét tượng trưng cái chấm trong mặt trời. Chữ (nguyệt) triện văn vẽ hình mặt trăng khuyết.
          Ngoài chữ (nhật), (nguyệt) ra, những chữ khác như (sơn), (thuỷ), (ngưu), (dương), (ngư), (điểu), (mễ), (hoà), (môn), (hộ), (tử), (nữ), (quân), (thần), (thủ), (túc), (nhĩ), (mục) v.v...đều thuộc loại tượng hình, xem triện văn sẽ thấy rõ.

Chỉ sự 指事: Hứa Thận nói rằng:
Thị nhi khả thức, sát nhi kiến ý, thượng hạ thị dã.
视而可识, 察而见意, 上下是也
(Nhìn có thể biết, xét mà thấy ý, như chữ (thượng), chữ (hạ). )
          Ý nghĩa của (thượng), (hạ) là trừu tượng, không có hình dáng nhất định để có thể vẽ, thế nên vạch một nét ngang làm tiêu chuẩn, bên trên nét vạch hoặc bên dưới nét vạch vẽ một phù hiệu để biểu thị. Trong triện văn, phù hiệu này chính là một đường ngang tương đối ngắn, hoặc là đường dọc. Những ví dụ khác như (trung), lấy tượng trưng có bốn phương, lấy biểu thị phù hiệu trung ương. Như (nhất), (nhị), (tam), lấy đường ngang biểu thị số mục; như (nhẫn), tại chỗ “đao khẩu” 刀口 vẽ một kí hiệu; như chữ (bản), ở phía dưới chữ vẽ một phù hiệu, biểu thị bộ rễ; chữ (mạt), ở phía trên chữ vẽ một phù hiệu, biểu thị ngọn cây; chữ (chu) giữa chữ vẽ một phù hiệu, biểu thị trung tâm của cây.

Hội ý 会意: Hứa Thận nói rằng:
Tỉ loại hợp nghị, dĩ kiến chỉ huy, vũ tín thị dã.
比类合谊, 以见指挥, 武信是也
(So sánh loại mà hợp ý nghĩa lại để thấy nghĩa chung, như chữ (vũ), chữ (tín).)
          Hội ý là hợp hai ba chữ lại thành một chữ, hợp ý nghĩa của các chữ cũ để hình thành nghĩa mới. Ví dụ (chỉ) và (qua) thành chữ (vũ), chính là hợp ý nghĩa của 2 chữ để biểu thị (vũ), đó là hành vi dừng chiến tranh. (nhân) và (ngôn) thành chữ (tín), chính là hợp ý nghĩa của 2 chữ để biểu thị (tín), là đạo đức về lời nói của con người. Những ví dụ khác như chữ (tế) do 3 chữ (hựu), (nhục), (kì) (chữ cổ) hợp thành, tức ý nghĩa  dùng tay (chữ hựu tức chữ thủ) bưng thịt tế thần; như chữ (miêu) ý nghĩa cỏ mọc nơi ruộng; như chữ (chá) ý nghĩa dùng lửa nướng thịt, như chữ (giảo) ý nghĩa dây buộc lấy nhau.

Hình thanh 形声: Hứa Thận nói:
Dĩ sự vi danh, thủ thí tương thành, giang hà thị dã.
以事为名, 取譬相成, 江河是也.
(Dùng sự loại làm tên, lấy chữ ví dụ có âm đọc tương đồng hoặc tương cận hợp thành, như chữ (giang), chữ (hà).)
          Chữ hình thanh là loại chữ do hai bộ phận hình phù và thanh phù hợp lại mà thành, như 2 chữ (giang), (hà), bộ (thuỷ) bên cạnh là hình phù, còn (công), (khả) là thanh phù. Hình phù biểu thị tên chung (tổng danh 总名) của sự loại, cho nên “dĩ sự vi danh” 以事为名, chính là nói rõ về hình phù; thanh phù biểu thị ngữ âm của sự vật, tức dùng chữ vốn có thanh âm tương đồng hoặc tương cận để đảm nhiệm. Gọi là “thủ thí tương thành” 取譬相成 chính là dùng một chữ đồng âm khác để ví, cấu thành chữ mới đó. Chữ hình thanh trong Hán tự cực nhiều, trong số hơn 9.300 chữ của Thuyết văn 说文, loại hình thanh chiếm 7690 chữ. Trong Lục thư lược 六书略 của Trịnh Tiều 郑樵 đời Tống, thống kê được 21.341 chữ. Sự phối hợp giữa hình phù và thanh phù, có tả hình hữu thanh như (giang) (hà), có hữu hình tả thanh như (cưu) (cáp), có hạ hình thượng thanh như (bà) (sa), có ngoại hình nội thanh như (viên) (phố), có nội hình ngoại thanh như (văn) (vấn)..... (còn tiếp)

                                                                 Huỳnh Chương Hưng
                                                                 Quy Nhơn 05/7/2019

Nguyên tác
LỤC THƯ
六书
Trong quyển
QUỐC HỌC THƯỜNG THỨC
国学常识
Tác giả: Tào Bá Hàn 曹伯韩
Bắc Kinh: Hoá học công nghiệp xuất bản xã, 2017

Chia sẻ bài viết

Mã nguồn bởi Huỳnh Chương Hưng
Copyright © 2012 Huỳnh Chương Hưng.
back to top