Chủ Nhật, 2 tháng 11, 2014

Dịch thuật: Bách gia tranh minh

Đăng lúc  18:29  |  Thư Mục  Nghiên Cứu - Dịch Thuật

BÁCH GIA TRANH MINH

          Thời Chiến Quốc, các học phái đua nhau nổi lên, học phái nào cũng  bày tỏ chính kiến, tranh biện lẫn nhau, sử gọi là “bách gia tranh minh” 百家争鸣.
          Học phái tương đối có ảnh hưởng lúc bấy giờ có 6 nhà, đó là Nho , Mặc , Đạo , Pháp , Âm dương 阴阳. Người sáng lập Nho gia là Khổng Tử 孔子 cuối thời Xuân Thu. Khổng Tử chủ trương khôi phục chế độ điển chương và quy phạm đạo đức của nhà Tây Chu. Lí tưởng chính trị của Khổng Tử là yêu cầu kẻ thống trị thi hành “nhân chính” 仁政. Thời Chiến Quốc, Mạnh Kha 孟轲 kế thừa và phát huy học thuyết của Khổng Tử, đặc biệt cường điệu “nghĩa” , lấy “nghĩa” làm tiêu chuẩn để phán đoán đúng sai. Mạnh Kha được người đời tôn xưng là Mạnh Tử 孟子, là người kế thừa chủ yếu học thuyết của Khổng Tử.
Một tư tưởng gia lớn khác của Nho gia là Tuân Tử 荀子, tức Tuân Huống 荀况. Tuân Tử là người thời Chiến Quốc, ông tổng kết quan điểm các nhà Nho, Mặc, Đạo, Pháp, tiếp thu chỗ mạnh của họ, hình thành kiến giải độc đáo của riêng mình, trở thành tập đại thành tư tưởng thời Tiên Tần. Tuân Tử chủ trương biến cách, lại đề xuất tư tưởng duy vật chủ nghĩa, con người có thể nắm được quy luật của tự nhiên và lợi dụng nó, đồng thời chủ trương “tính ác thuyết” 性恶说, con người cần phải thông qua huấn luyện đạo đức hậu thiên mới đạt đến chỗ thiện.
Hàn Phi 韩非 là nhân vật đại biểu của Pháp gia, ông cho rằng sự động loạn của xã hội là do pháp chế lỏng lẻo mà ra, cho nên Hàn Phi chủ trương “pháp trị” 法治, tức do chính phủ ban bố pháp lệnh và chế độ nhất định, bất luận là cao thấp sang hèn, mọi người đều phải tuân thủ, có công thì thưởng, có tội thì phạt; cho dù là vương công quý tộc phạm pháp cũng bị trị tội như bách tính. Như vậy, mọi người đều sợ và phải tuân thủ, việc xấu sẽ giảm đi.
Người sáng lập Đạo gia là Lão Tử 老子 cuối thời Xuân Thu. Lão Tử đầu tiên đề xuất khái niệm “đạo” , đồng thời cho rằng đạo là khởi nguyên của vũ trụ. Ông chủ trương mọi người cần phải thuận theo tự nhiên, vô vi nhi vi. Đến thời Chiến Quốc, Trang Tử 庄子 (Trang Chu 庄周) phát huy học thuyết của Lão Tử.
Người sáng lập Mặc gia 墨家 là Mặc Tử 墨子 (Mặc Địch 墨翟). Ông đề xuất chủ trương “kiêm ái” 兼爱 và “phi công” 非攻, còn yêu cầu kẻ thống trị nhậm dụng hiền tài, “sử cơ giả đắc thực, hàn giả đắc y, lao giả đắc tức” 使饥者得食, 寒者得衣, 劳者得息 (khiến người đói được cái ăn, người lạnh có áo mặc, người mệt nhọc được nghỉ ngơi)
Những học phái này đua nhau lập thuyết trứ thư, Mạnh Tử 孟子, Mặc Tử 墨子, Tuân Tử 荀子, Hàn Phi Tử 韩非子 đều là những trứ tác nổi tiếng nhất lúc bấy giờ. Những trứ tác này có ảnh hưởng rất lớn đối với đương thời và cả đời sau.

                                                                     Huỳnh Chương Hưng
                                                                    Quy Nhơn 02/10/2014

Nguyên tác Trung văn
BÁCH GIA TRANH MINH
百家争鸣
Trong quyển
TRUNG HOA THƯỢNG HẠ NGŨ THIÊN NIÊN
中华上下五千年
Chủ biên: Lí Tinh 李晶
Nam Kinh đại học xuất bản xã, 2007

Chia sẻ bài viết

Mã nguồn bởi Huỳnh Chương Hưng
Copyright © 2012 Huỳnh Chương Hưng.
back to top