蓮
蓮蓬花瓣落
立葉色鋪黄
水面荷錢綠
亭亭菡萏香
LIÊN
Liên bồng hoa biện lạc
Lập diệp sắc phô hoàng
Thuỷ diện hà tiền lục
Đình đình hạm đạm hương
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 04/11/2026
Liên
bồng 蓮蓬: đài den, gương sen, cũng gọi là “liên phòng” 蓮房.
Hoa
biện 花瓣: cánh hoa
Lập
diệp 立葉: căn cứ vào giai đoạn sinh trưởng của lá sen, có thể
phân làm 3 loại hình chủ yếu:
-Tiền
diệp 錢葉: giai đoạn đầu tiên của lá sen, lá non nhỏ như tiền
đồng, nổi trên mặt nước nên còn gọi là “hà tiền” 荷錢.
Lí Ngư 李渔 đời Minh trong bài Nhàn tình ngẫu kí – Phù cừ 闲情偶记 - 芙蕖 đã viết:
Tự hà tiền xuất thuỷ chi
nhật, tiện vi điểm xuyết lục ba. Cập kì hành diệp kí sinh, tắc hựu nhật cao nhất
nhật, nhật thướng nhất nghiên...
自荷钱出水之日, 便为点缀绿波. 及其茎叶既生, 则又日高一日, 日上日妍.
(Từ ngày lá sen non mọc lên
trên mặt nước, nó đã điểm xuyết cho sóng nước xanh. Đến khi cuống và lá lớn
lên, nó càng ngày càng cao, mỗi ngày mọc vươn lên nó càng ngày càng đẹp ...)
http://www.zaoju6.com/%E8%8D%B7%E9%92%B1_ci/
Trong “Chinh phụ ngâm” bản
chữ Hán của Đặng Trần Côn, câu 169 là:
Bất giác hà tiền dĩ tam chú
不覺荷錢已三鑄
(Bất giác lá sen non đã ba lần
mọc lên)
bản diễn Nôm của Vân Bình Tôn Thất Lương, nxb Tân
Việt, in năm 1953 là:
TIỀN sen này đã nảy là ba.
-Phù
diệp 浮葉: giai đoạn sinh trưởng tiếp theo, lá lớn hơn, trải
trên mặt nước.
-Lập
diệp 立葉: giai đoạn cuối, từ dưới nước cuống lá vươn lên cao
khỏi mặt nước.
Đình
đình 亭亭: dáng mọc lên dong dỏng cao, mượn từ bài “Ái
liên thuyết” 愛蓮說của Chu Đôn Di 周敦頤đời Tống.
Dư độc ái liên chi xuất ứ nê nhi bất nhiễm, trạc thanh liên nhi bất yêu,
trung thông ngoại trực, bất mạn bất chi, hương viễn ích thanh, đình đình tịnh
thực, khả viễn quan nhi bất khả tiết ngoạn yên.
予獨愛蓮之出淤泥而不染, 濯清漣而不妖, 中通外直, 不蔓不枝, 香遠益清, 亭亭净植, 可遠觀而不可褻玩焉.
(Ta chỉ riêng yêu
hoa sen mọc nơi bùn lầy mà không nhiễm, tắm gội trong sóng nước trong mà không
có vẻ lả lơi. Trong rỗng, ngoài thẳng, không bò lan, không đâm cành, hương càng
xa càng thanh khiết, từ dưới nước mọc lên dong dỏng cao, chỉ có thể từ xa mà ngắm
nhìn, chứ không thể đến gần mà nâng niu sờ mó.)
(Theo: Bắc Tống tản văn 北宋散文. Cao Khắc Cần 高克勤 biên soạn.
Thượng
Hải cổ tịch xuất bản xã, 2000)
Hạm đạm 菡萏: tức búp sen, cũng gọi là “hà bao” 荷苞.
Tạm dịch
SEN
Nơi đài sen, cánh hoa dần rụng
Lá sen sắc đã chuyển vàng
Tiền sen trổ xanh trên mặt nước
Búp sen dong dỏng toả mùi hương