THỤ NGƯ THẤT LỘC
受魚失祿
(Nhận cá sẽ mất bổng lộc)
Xuất xứ: “Lưu Hướng – Tân tự Tiết sĩ thiên” 劉向 - 新序節士篇.
“Lộc” 祿 trong câu “Thụ ngư
thất lộc” 受魚失祿chỉ bổng lộc có được
của quan lại thời cổ, cho nên cũng gọi là “quan bổng” 官俸hoặc “bổng lộc” 俸祿.
“Thụ ngư thất lộc” 受魚失祿ý nói làm quan nếu nhận hối lộ, sẽ mất đi quan
bổng, nói rõ quan lại cần phải thanh liêm tự giữ lấy mình, nếu không, ngay cả bổng
lộc của mình cũng sẽ mất, đó là việc cái được chẳng bù cái mất.
Thành ngữ “Thụ ngư thất lộc” 受魚失祿xuất từ “Tân tự
Tiết sĩ thiên” 新序節士篇của Lưu Hướng 劉向. Nguyên văn như sau:
Ngô dĩ thị ngư, cố bất thụ ngư. Thụ
ngư thất lộc, vô dĩ thực ngư. Bất thụ đắc lộc, chùng thân thực ngư.
吾以嗜魚, 故不受魚. 受魚失祿, 無以食魚. 不受得祿, 終身食魚.
(Ta vì thích ăn cá, cho nên mới không
nhận cá. Nếu nhận cá thì mất bổng lộc, không thể ăn được cá. Không nhận cá thì được
bổng lộc, cả đời được ăn cá.)
Bối cảnh của câu chuyện là:
Đời Hán có một vị quan họ Trịnh 鄭, bình sinh rất thích
ăn cá, đặc biệt là cá chép ở Hoàng hà. Do bởi chức quan mà ông đảm nhậm thường
có cơ hội gần hoàng đế, nhân đó, một số kẻ xu nịnh, tìm cách để mua đủ các loại
cá quý nổi tiếng đem đến cho ông. Thế là, những loại cá nổi tiếng ở địa phương,
ông không lên tiếng cần mà có đủ. Đầu bếp trong nhà ông có hai người, có thể thấy
ông thích ăn cá biết nhường nào.
Nhưng, ông có một cách, phàm là bạn bè
các nơi tặng cá, ông đều nhất nhất bỏ tiền ra mua đúng giá, nếu không thì ông
nhất định không nhận. Đương thời, có một người bạn thân nói với ông rằng:
-Ông thích ăn cá, nay bạn có thành ý
tìm mua các loại cá nổi tiếng tặng cho ông, ông không nhận không, tại sao nhất định
phải bỏ tiền ra mua?
Vị quan họ Trịnh đáp rằng:
-Ông không biết đó thôi, do vì tôi
thích ăn cá, người ta dường như đem tên tôi và cá ra bàn luận, cho nên tôi tuyệt
đối không thể nhận cá mà người ta biếu tặng. Nếu một mai tôi nhận, đối phương sẽ
đến thỉnh cầu ở tôi, hơn nữa, có thể việc đó không phải là việc nhỏ. Vì việc nhỏ
mà cầu ở tôi, người ấy không bao giờ hao phí công sức đi tìm loại cá nổi tiếng.
Như vậy, tôi do vì nhận cá mà phạm tội tham ô, thậm chí thân bại danh liệt, mất
quan mất chức. “Thụ ngư thất lộc” tương lai sẽ không có cá mà ăn. Ngược lại tôi
không tuỳ tiện nhận cá mà người ta tặng, cứ chiếu theo giá mà mua, tôi là một vị
quan thanh liêm giữ thân trong sạch. Như vậy, luôn giữ được bổng lộc địa vị, suốt
đời luôn có cá để ăn.
Người đời sau căn cứ vào câu chuyện này, phàm nhận hối lộ sẽ mất đi quan chức. Lấy đó để ví cái có được chẳng bù cho cái đã mất, đó gọi là “Thụ ngư thất lộc” 受魚失祿.
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 19/11/2026
Nguồn
MỖI NHẬT NHẤT TỪ
每日一辭
Biên soạn: Lâm Lê 林藜
Hoa Thị xuất bản
xã ấn hành
Trung Hoa Dân Quốc,
80 niên (1991)
