景公异荧惑守虚而不去晏子谏
景公之时, 荧惑守于虚 (1), 期年不去. 公异之, 召晏子而问曰:
“吾闻之, 人行善者天赏之, 行不善, 天殃之. 荧惑,
天罚也, 今留虚其孰当之?”
晏子曰: “齐当之.”
公不说, 曰: “天下大国十二, 皆曰诸侯,
齐独何以当?”
晏子曰: “虚, 齐野也 (2). 且天下之殃, 固无富强. 为善不用,
出政不行; 贤人使远, 谗人反昌; 百姓疾怨,
自为祈祥; 录录强食 (3), 进死何伤? 是以列舍无次 (4), 变星有芒 (5), 荧惑回逆 (6), 孽星在旁 (7). 有贤不用, 安得不亡?”
公曰: “可去乎?”
对曰: “可致者可去, 不可致者不可去.”
公曰: “寡人为之若何?”
对曰: “盍去冤聚之狱 (8), 使反田矣; 散百官之财, 施之民矣;
振孤寡而敬老人矣. 夫若是者, 百恶可去, 何独是孽乎 (9)?”
公曰: “善.”
行之三月, 而荧惑迁.
(晏子春秋)
CẢNH CÔNG DỊ HUỲNH HOẶC THỦ HƯ NHI BẤT KHỨ.
ÁN TỬ GIÁN
Cảnh Công chi thời, huỳnh hoặc thủ vu Hư (1),
kì niên bất khứ. Công dị chi, triệu Án Tử nhi vấn viết: “Ngô văn chi, nhân hành
thiện thiên thưởng chi, hành bất thiện, thiên ương chi. Huỳnh hoặc, thiên phạt
dã, kim lưu hư kì thục đương chi?”
Án Tử
viết: “Tề đương chi.”
Công bất
duyệt, viết: “Thiên hạ đại quốc thập nhị, giai viết chư hầu, Tề độc hà dĩ
đương?”
Án Tử
viết: “Hư, Tề dã dã (2). Thả thiên hạ chi ương, cố vô phú cường. Vi
thiện bất dụng, xuất chính bất hành; hiền nhân sử viễn, sàm nhân phản xương;
bách tĩnh tật oán, tự vi kì tường. lục lục cường thực (3), tiến tử
hà thương? Thị dĩ liệt xả vô thứ (4), biến tinh hữu mang (5),
huỳnh hoặc hồi nghịch (6), nghiệt tinh tại bàng (7). Hữu
hiền bất dụng, an đắc bất vong.
Công viết:
“Khả khứ hồ?”
Đối viết:
“Khả trí giả khả khứ, bất khả trí giả bất khả khứ.”
Công viết:
“Quả nhân vi chi nhược hà?”
Đối viết:
“Hạp khứ oan tụ chi ngục (8), sử phản điền hĩ; tán bách quan chi
tài, thi chi dân hĩ; chấn cô quả nhi kính lão nhân hĩ. Phù nhược thị giả, bách
ác khả khứ, hà độc thị nghiệt hồ? (9)
Công viết:
“Thiện”.
Hành
chi tam nguyệt, nhi huỳnh hoặc thiên.
(Án Tử Xuân Thu)
Chú thích
1-Huỳnh hoặc thủ vu Hư 荧惑守于虚: tức hoả tinh ở vị trí của sao Hư 虚. “Huỳnh hoặc” 荧惑 tức hoả tinh trong hành tinh. “Hư” 虚, sao Hư trong nhị thập bát tú. Thời cổ mê tín, cho rằng huỳnh hoặc là
sao mang điềm bất tường, nó xuất hiện ở phương nào thì dự báo trời sắp trừng phạt
nơi đó.
2-Hư, Tề dã dã 虚齐野也: sao Hư ở phân dã nước Tề. Người xưa đem tinh tú trên trời phối chỉ
vào các châu quốc trên mặt đất, gọi sao đó là phân tinh hoặc phân dã của châu
quốc đó. Sao Hư thuộc phân dã nước Tề, huỳnh hoặc ở vào sao Hư, dự báo Tề sắp
có tai dị.
3-Lục lục 录录: đồng với 碌碌 (lục lục), bình thường, không nổi bật.
4-Liệt xá 列舍: tức liệt tú, các tinh tú. Thứ 次: thời cổ đem thời gian 1 ngày 1 đêm phụ cận hoàng đạo phân làm 12 đẳng,
gọi là 12 thứ, mỗi thứ đều có một sao trong nhị thập bát tú làm tiêu chí.
5-Biến tinh 变星: tức tuệ tinh 彗星chỉ sao chổi.
6-Hồi 回: phản hồi. Nghịch
逆: dự báo trước. Ý câu này là, khi huỳnh hoặc về lại
phân dã nước Tề, dự báo hiển thị điềm bất tường.
7-Nghiệt tinh 孽星: sao bất tường, sao xấu.
8-Hạp 盍: tức “hà bất” 何不sao chẳng?
9-Thị 是: tức 此 (thử), 这个giá cá (cái này).
CẢNH CÔNG KINH DỊ KHI HOẢ TINH DỪNG Ở VỊ TRÍ SAO HƯ,
KHÔNG CHỊU RỜI ĐI. ÁN TỬ KHUYÊN GIẢI
Thời Cảnh
Công, hoả tinh dừng ở vị trí sao Hư, cả một năm mà không chịu rời đi, Cảnh Công
cảm thấy kinh dị, triệu Án Tử đến hỏi: “Ta có nghe, người làm điều thiện, trời
sẽ ban thưởng cho họ, người làm điều bất thiện, trời sẽ cho họ gặp tai ương. Hoả
tinh, là tiêu chí cho việc trời sắp thực hành trừng phạt. Hiện nó dừng ở vị trí
sao Hư, ai sẽ bị trừng phạt đây?
Án Tử
đáp rằng: “Nước Tề sẽ chịu trừng phạt.”
Cảnh
Công không vui nói rằng: “Đại quốc trong thiên hạ có đến 12 nước, đều là chư hầu,
tại sao chỉ có riêng một mình nước Tề chịu?”
Án Tử
đáp: “Sao Hư thuộc phân dã nước Tề. Hơn nữa, trời giáng tai hoạ, vốn giáng xuống
các nước giàu có, bởi vì họ ỷ vào sự giàu có mà làm điều xấu. Nước Tề hiện nay,
người làm điều thiện không được tin dùng, chính lệnh không thể thi hành, người
hiền bị xa lánh, ngược lại kẻ sàm nịnh lại dương dương tự đắc; bách tính oán hận
vị quân chủ, vị quân chủ chỉ cầu cát tường cho riêng mình, cả ngày được ăn no,
nhàn tản không làm việc gì, đi đến chỗ diệt vong còn cảm thương gì? Nhân đó,
các tinh tú đều loạn thứ tự, sao chổi xuất hiện, tia sáng của nó phát ra; hoả
tinh phản hồi dự báo tai hoạ. Các sao xấu thường ở vào phân dã nước Tề. Có người
hiền mà không chịu tin dùng, làm sao mà không thể diệt vong?”
Cảnh
Công nói rằng: “Có thể để cho nó rời đi được chăng?”
Án Tử
đáp: “Người mà gọi nó đến thì có thể làm cho nó rời đi. Người mà không gọi nó đến
thì không thể làm cho nó rời đi.”
Cảnh
Công nói rằng: “Ta phải làm sao đây?”
Án Tử
đáp: “Ngài sao chẳng giải oan ngục, để cho những người bị oan được trở về cày cấy;
tán phát tiền tài của bách quan, phân phát cho dân, cứu tế cô nhi quả phụ, kính
dưỡng người già. Nếu làm được như thế, thì các loại tà ác sẽ rời xa, há chỉ có
mỗi sao xấu thôi sao?”
Cảnh
Công nói rằng: “Nói hay lắm”.
Thực hiện như thế được ba tháng, hoả tinh đã rời đi mất.
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 21/10/2026
Nguồn
ÁN TỬ XUÂN THU
晏子春秋
Dịch chú: Trần Đào 陈涛
Trung Hoa thư cục, 2007.